ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
859
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
نيكولاى پاوليچ است ، وزير مختار لقب يافته ، موافق شروط عهدنامهء مباركه ، به سبب اقامت در سرحدّ اين دولت ابدآيت ، به سفارت دربار معدلت درايت شتافت . در روز ورود او به دار الخلافهء طهران كه يوم پانزدهم شهر با بهر ذى قعدة الحرام سنهء مذكورهء در فوق بود ، حسب الامر همايون ، امان الله خان آدخلوى افشار غلام پيشخدمت خاصّهء سركار جهانمدار و سليمان خان قاسملوى ايضا سركرده سوارهء مزبور كه همشيرهزادهء امان الله مذكور است ، به استقبال او شتافتند و ايلچى و همراهان او را ، كه دو سه نفر از معارف روسيه بودند ، در يك فرسخى دار الخلافه به احترامى تمام دريافتند . از كمال حرمتدارى و احتياط قتل گربايدوف ايلچى سابق ، عمارت مرغوبى كه در ارگ همايون واقع در پشت ديوار حرمسراى خلافت روزافزون و از مستحدثات نوّاب ظل السلطان است ، منزل گزيدند و گماشتگان نوّاب معزى اليه به ميزبانى او اقدام ورزيدند . دو روز بعد از ورود ، برحسب امر صاحبقران مسعود ، حضرت حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى وزير امور دول خارجه و ميرزا محمد صادق مروزى وقايعنگار و داروغهء دفتر قضاشعار و اين بندهء مدحتگزار و دو سه نفر ديگر از دبيران و خوانين دربار به ديدن او مأمور شديم و پس از اداى مباركباد ، از مراتب تفقّدات شاهنشاه مروّتنهاد سخنگزار آمديم . فرداى آن روز به آيين معهودهء سفراى سابق ، كه مكرّر مرقوم آمده ، به اتفّاق ميرزا الكسندر نام ترجمان و ميرزا محمد صالح شيرازى مهندس دربار وليعهد دوران كه به زبان روسى و فرنساوى و انگريزى آشنا و به غايت نكتهدان و ايلچى را از همراهان بود ، شرفياب انجمن حضور اعلى و مورد التفات بلانهايات خاطر معلّى گرديد و بعد از سه روز ديگر ، پيشكشى فراخور احوال خويش از نظر مرحمتاثر گذرانيد . امناى دولت قاهره برحسب اشارت شاهره قرار اقامت او را در دار السلطنهء تبريز دادند و مبلغ يكهزار تومان نقد و موازى چهار طاقه شال عمل كشمير و چهار عدد نشان مكلّل به جواهر و مزيّن به ميناى دلپذير و چند دست خلعت آفتاب طلعت بىنظير ، به جهت ايلچى و همراهان فرستادند . چون نامه و هديه به جهت نوّاب وليعهد مكرّم از جانب