ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
743
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
شاهنشاه اعظم ، مانند شاه افريدون عجم كه از دجلهء بغداد گذشت ، بارهء دريا شكاف را جهاند و از يارى جناب بارى ، رودى به آن پهناورى را به سلامت طى كرده به آن طرف رود وارد گشت . اكثرى از قشون نصرتنمون كه آن جلادت را از شاهنشاه معدلتآيت ديدند ، بارهء عزيمت در آب رانده ، صحيحا سالما وارد آن طرف آب گرديدند . شاهنشاه ارجمند خود بر سر تلى بلند چون تخت « 1 » ايستاد و آببازان و شناوران فيروزكوهى را به گذرانيدن بقيهء مردم از آب فرمان داد . به يكبار آن نهنگان درياى جلادت در آب ريختند [ 419 ] و هريك به عنان اميرى و وزيرى و دبيرى و فقيرى آويختند . احمال و اثقال شاهى و سپاهى بدون آسيب و گزند از آب گذشت و روز ديگر منزل معروف به سراب بهرام ، مخيّم سرادقات جلال گشت . فرداى آن روز نيز ، زين بر بارگى عزيمت نهادند و بار سعادت به منزل فهليان گشادند . اين فهليان ، جايى است معروف به شعب بوّان و از جنّات اربعهء مشهوره ، يكى آن مكان . از منزل سراب بهرام تا فهليان كه شش فرسخ مسافت دارد ، تا درنگرى ، صحرا صحرا نرگس و ريحان است و تا درگذرى ، هامون هامون شقايق و ضميران . قلعهء سفيد كه از قلاع معروفهء مرز ايران [ است ] و كلك جناب حكيم [ ابو القاسم ] فردوسى طوسى در تعريف آن رطب اللسان و واقع بر فراز كوهى آسمانشأن ، در آن سامان واقع است و از فرط رفعت ، پيك خيال را از آمد و رفت مانع ؛ رودخانه [ اى ] عظيم دارد كه در هنگام طغيان آب ، نهنگ دريا شكاف نيز تاب عبور نمىآورد « 2 » . شاهنشاه صاحبقران به طريق معهود ، از يارى بارى ، از آن رود هولناك به آسانى رهسپار شد و در اردوى اعلى كه در آن طرف رود بود ، قرار و استقرار يافت . همراهان به مدد شناوران با احمال و اثقال از آن آب گذشتند و به اردوى همايون وارد گشتند . از غرايب اتفاقات آنكه ، در آن روز حضرت صاحبقران مروّتاندوز ميلى به صرف غذاى معتاد نفرمود و به جام شربتى اكتفا نموده ، نهار خويش را به خاصّان بخشود . هركس را كه آن غذا از گلو گذشت ، به مرض قى و آشوب قلب مبتلا گشت . معادل پنجاه نفر زياده از آن غذا خوردند و رخت هوش به
--> ( 1 ) . مجلس : « بخت » ( 2 ) . مجلس : « نمىآرد »