لقب او مأخوذ است و عموم كتب تواريخ مشحون است بذكر او لهذا حواله بمآخذ اين موضوع در اينجا لزومى ندارد ، حمدان قرمط چنان كه سابق نيز گفتيم شوهرخواهر عبدان داعى ديگر معروف آن طايفه و عبدان نيز شوهر خواهر قرمط بود ، تاريخ وفات قرمط معلوم نيست ولى چنان كه از نهاية الأرب نويرى « 1 » مستفاد مىشود قرمط اندكى قبل از سنهء دويست و هشتاد و شش بكلّى مفقود الأثر شده ديگر هيچكس ازو خبرى و نشانى نيافت و هيچ معلوم نشد عاقبت كار او بكجا انجاميد ، - خلاصهء اقوال عامّهء مورّخين را در خصوص حمدان قرمط و دعوت قرامطه و خروجهاى متوالى و متواتر ايشان بر خلفا و كلّيّهء آنچه راجع به اين فرقه است دخويه مستشرق معروف هلاندى در رسالهء نفيس خود موسوم به « تحقيقات در خصوص قرامطهء بحرين و فاطميّين » « 2 » جمع نموده طالب اين گونه اطّلاعات بايد رجوع بدان رساله نمايد ، ( 27 ) ص 153 س 11 ، « و مدّت بيست و پنج سال ايشان داشتند » ، عموم مورّخين مدّت نگاهداشتن قرامطه حجر الأسود را نزد خود بيست و دو سال ضبط كرده‌اند « 3 » ، و در حقيقت چنان كه از روى حساب و مقايسه

--> ( 1 ) نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس Arabe 1576 ورق b 58 ببعد ، و رسالهء قرامطهء دخويه ص 59 ، ( 2 ) اين كتاب به زبان فرانسه است و نام و عنوان آن اينست : Memoire sur les Carmathes du Bahrain et les Fatimides , 2 e edition , Leide , 1886 . J . de Goeje , ( 3 ) رجوع شود بابن الأثير ج 8 ص 192 در حوادث سنهء 339 ، و تاريخ ابو الفدا در حوادث همان سال ، و اتّعاظ الحنفاء مقريزى ص 127 و 129 ، و الأعلام بأعلام بيت اللّه الحرام لقطب الدّين النهر والى المكّى ص 162 - 166 ، و رسالهء « قرامطهء » دخويه ص 146 ، - حمزهء اصفهانى ص 209 - 210 مدّت مكث حجر را نزد قرامطه دوازده سال ( بجاى بيست دو سال ) و تاريخ اعادهء آن را در سنهء سيصد و بيست و نه ( بجاى سيصد و سى و نه ) نگاشته و آن سهو القلم و منشأ آن لابد اشتباه رقم 39 بوده است به 29 ،