معشوقه‌هاى او عليه پطر شكل گرفت . پطر ناچار مستعفى شد و طولى نكشيد كه به‌طور اسرارآميزى درگذشت و كاترين دوم تزار روس شد ( 1762 - 1796 م . ) وى يكى از امير زادگان آلمانى بود . كاترين به علت اين‌كه شوهرش توجه چندانى به وى نداشت ، بيشتر اوقات خود را صرف مطالعه مىكرد ، بويژه رغبت زيادى نسبت به آثار مونتسكيو و ولتر داشت . كاترين در سالهاى اول سلطنت خود ( 1767 م . ) هيئتى مركب از 600 نفر نماينده جميع طبقات و اصناف روسيه فراهم آورد كه وظيفه اين هيئت ، تهيهء قانونى مبتنى بر اصول آزادى و حريت مذهبى و مساوات اجتماعى بود . كاترين شخصا مقدمه‌اى بر اين قانون به نام دستور نوشت . اما در حقيقت سلطنت كاترين براى رعيت موجب مزيد بدبختى شد و كار رعيت به بندگى و بردگى كشيد شورش رعايا از سال 1771 م . بالا گرفت . دامن زن اين اغتشاش ، يكى از قزاقهاى فرارى به نام بوكاچف بود كه مىگفت من پطر سوم هستم كه از دست جلادها رها شده‌ام ، ليكن سرانجام همراهان بوكاچف خيانت ورزيدند و او را تسليم قواى دولتى كردند . كاترين دوم كوشيد تا با تجاوز به همسايگان ضعيف‌تر خود يعنى لهستان و عثمانى بر قدرت روسيه بيفزايد . در سال 1764 م . معشوقه سابق خود استانيسلاس را به تخت سلطنت لهستان نشاند . نخستين جنگ كاترين دوم با دولت عثمانى ( 1768 - 1774 م . ) با پيمان كوچك قينارچه خاتمه پذيرفت . رومانى : به موجب عهدنامه قينارچه سال 1774 م . دولت روسيه در مولداوى و والاكيا از قدرت و نفوذ زيادى برخوردار شد . سوئد : پادشاه سوئد در اين‌زمان آدولفوس فردريك از خاندان اولد نبورك است ( 1751 - 1771 م . ) و پسرش گوستاو سوم ( 1771 - 1792 م . ) جانشين وى شد كه حكومت مطلقه را بازگرداند . فرانسه : پادشاه فرانسه در اين‌زمان لوئى پانزدهم است ( 1715 - 1174 م . ) در سال 1763 م . لوئى مستعمرات فرانسه را در هندوستان و كانادا به انگلستان واگذار كرد . دوران سلطنت لوئى عصر روشنفكرى بود . انديشمندان فرانسه نظام موجود فرانسه را مورد انتقاد قرار مىدادند و براى اصلاحات ريشه‌دار اجتماعى برنامه‌هاى مترقى