ناظم الاسلام كرمانى

445

تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى )

منصوب گرديد و با اينكه تا آن اوقات نوكرى مشير الملك تماما در وزارت امور خارجه بوده و به كارهاى وزارت لشگر هيچ مربوط نبوده چون در اداره كردن كار يك سبك مخصوصى داشته مدت سه سال هم كارهاى وزارت لشگر را در نهايت خوبى از پيش برد و آن اوقات وزارت امور خارجه با مرحوم شيخ محسن خان مشير الدوله بود و براى استعلاج مسافرت بفرنك كرده بود و در پاريس داعى حق را لبيك گفت نظر بسابقهء اطلاعات مشير الملك در وزارت امور خارجه و امور پلتيكى و روابط دول خارجه با داخله اين شغل خطير كه وزارت خارجه باشد با لقب مشير الدوله به او داده شد و چندين سال در نهايت خوبى مشير الدوله ميرزا حسن خان پيرنيا و اقتدار وزارت خارجه را اداره كرد و از يك طرف هم ميرزا حسن خان ( مشير الدوله ) حاليه پسر بزرگ او كه سالها در اروپا تحصيل كرده و تربيت شده بود در كارهاى وزارتخانه خيلى كمك و همراهى با پدرش ميكرد كه تأسيس كابينه و دفتر جديد وزارتخانه از حسن اقدامات مشار اليه است و نيز مدرسه سياسى كه امروز منبع ترقى دانشمندان و شاگردان اين دوره و عهد است از توجه و مراقبت و نتايج افكار ميرزا حسن خان مشير الملك ( مشير الدولهء حاليه ) است اگرچه مشير الدوله چندان آدم فطن و زيركى نبود ليكن بسيار آدم عاقلى بوده و صفات ممدوحهء او از قبيل بردبارى و متانت و معقوليت و ادب و پاكدامنى او در كمترى از اشخاص بزرك ديده شده نگارنده از ميرزا اسد اللّه خان موفق السلطان كه منشىباشى او بوده حكاياتى شنيده كه در ضمن صفات حميده و اوصاف پسنديدهء او بيان ميكرد كه در كمتر كسى از بزرگان ايران ديده شده است مخصوصا در صفت عفو و اغماض و پرده‌پوشى معايب مردم دو سه حكايت از مشير الدوله نقل كرده كه اگر ذكر شود خواننده حمل بر اغراق خواهد كرد بالجمله بعد از چند سال كه وزير امور خارجه بود مقدمات مشروطه در ايران پيش‌آمد و آن اوقات صدارت ايران با شاهزادهء عين الدوله بود و چون عين الدوله با اساس مشروطيت همراهى نداشت بواسطهء اقدامات مردم و انقلاب و شورش ايران براى پيشرفت مشروطيت عين الدوله از صدارت معزول و مشير الدوله صدر اعظم ايران شد .