امان گرفتند « 1 » . گرديزى « 2 » بويژه از پادشاه اسروشنه به نام خاراخره نام برده كه در برابر هيچكس سر فرود نمىآورد امّا به نزد فضل رفت و اظهار اطاعت كرد « 3 » . يعقوبى در جاى ديگر « 4 » آورده است كه اولين اقدام فضل در خراسان ، سركوب شورش طالقان ماوراء النهر بود . خاقان ترك با لشكرى بزرگ به مقابله آمد ولى فضل او را بشكست و غنيمتى هنگفت به دست آورد و شاعرى درين باب گفته : للفضل يوم الطالقان و قبله * يوم اناخ به على طالقان ما مثل يرميه اللذين تواليا * فى غزوتين تواليا يومان حصارى كه وى در شرق شهر راشت ، از ثغور اسلام ، براى جلوگيرى از يورش تركان بنا كرد « 5 » بايد در همين ايام ساخته شده باشد ، از ديگر اقدامات او در خراسان كه اتهام تعلّق خاطر به دين نياكانش را نيز دفع مىكند ، كوششى بود كه براى ويران كردن معبد نوبهار نشان داد . گرچه به سبب استحكام و رفعت بنا نتوانست همه را ويران كند ، امّا به جاى آن قسمت كه از ميان برداشت مسجدى ساخت « 6 » . دورهء حكومت فضل بر خراسان را غالب مورخان ستوده‌اند . وى در خراسان جور و ستم امرا و قدرتمندان را برانداخت و آب‌انبارها و مسجدها و رباطها ساخت و كاتبان و وزيران ايالت را بىنياز گردانيد و سيرتى نيكو نهاد « 7 » . لشكرى بزرگ از ايرانيان خراسان تشكيل داد و بيست هزار تن از آنان را به بغداد فرستاد و مقام داد و بقيه را در خراسان نگاه داشت « 8 » . گفته‌اند وقتى در خراسان بود براى تثبيت ولايتعهدى محمد فرزند هارون ، كه زير نظر و تربيت خودش قرار داشت ، از مردم بيعت گرفت و او را امين لقب داد « 9 » . فى الجمله فضل در خراسان چنان

--> ( 1 ) . طبرى ، 8 / 259 ؛ يعقوبى ، بلدان ، 56 - 58 . ( 2 ) . زين الاخبار ، ص 287 ، قس : همو 284 - 285 كه حمله به سرزمين كابلشاه را توسط عباس پسر جعفر بن محمد الاشعث دانسته كه در 176 حاكم خراسان بود . ( 3 ) . نيز نك طبرى ، 8 / 267 ؛ ابن اثير ، الكامل ، 6 / 145 . ( 4 ) . تاريخ ، 3 / 139 - 140 . ( 5 ) . بارتولد ، جغرافياى تاريخ ، مجموعه مقالات ، ص 61 . ( 6 ) . ابن خلكان ، 4 / 29 ؛ جهشيارى ، ص 191 . ( 7 ) . طبرى ، 8 / 250 ؛ ابن خلكان ، همانجا ؛ جهشيارى ، 19 - 191 . ( 8 ) . طبرى ، 8 / 257 . ( 9 ) . همانجا .