پدرش ابراهيم « 1 » ؛ اسحق بلخى شاعر كه در ايام ابن ازرق مردى كهنسال بود و گفته‌اند ورود برمك به دربار هشام را ديده و نقل كرده است « 2 » ؛ سعيد بن مسلمة بن هشام بن عبد الملك كه پدرش از كودكى همراه با خالد برمكى رشد كرد « 3 » ؛ و دولتمرد برجستهء عباسى يعنى عبد الملك بن صالح على كه يك وقت حاكم شام بود و روايات مربوط به فعاليت خالد در قيام عباسى از اوست « 4 » . كتاب ياد شده از ابن ازرق نيز اكنون در دست نيست اما روايات آن بطور پراكنده در منابع ديگر آمده ، و نيز رساله‌اى زير عنوان تواريخ ( تاريخ ) آل برمك ، ظاهرا مشتمل بر گزارشهاى اوست « 5 » . ابن العديم كه در كتاب بغية الطلب فى تاريخ حلب خود ، بيشترين روايات را از ابن ازرق نقل كرده ، تصريح دارد كه اين روايات را از كتاب اخبار البرامكه و فضائلهم او برگرفته است . احسان عباس اين روايات را گرد آورده و در كتاب شذرات من كتب مفقودة فى التاريخ جاى داده است . اين گزارشها غالبا دربارهء روابط خالد بن برمك با عباسيان اوليه است و جز راويانى كه پيشتر ياد شد ، كسان ديگرى چون بشر بن حرب طالقانى ، بشر بن فاس ، شيخى از مردم باميان ، يحيى بن ابى مريم ، احمد بن محمد ، هارون بن ديزويه ، ابو يحيى خليل شيعى از جمله راويان اويند « 6 » . بعضى از محققان به اين نكته توجه كرده‌اند كه تعدادى از راويان ابن ازرق ، اصلا از شرق ايران يعنى طخارستان و باميان و بلخ و طالقان برخاسته‌اند « 7 » . دومين گزارشگر برجسته اخبار برمكيان ، ابو القاسم بن غسّان نام دارد . دربارهء نام و لقب او اختلاف است « 8 » و از احوالش نيز اطلاع چندانى نداريم . از آنجا كه وى برخى از اين اخبار را از اسحق بن ابراهيم موصلى و محمد بن يحيى برمكى ، كه هر دو از راويان ابن ازرق نيز بوده‌اند ، نقل كرده ، و نيز با توجه به گزارش ابن خلكان دربارهء ابن غسان ، به نظر مىرسد كه وى هم‌عصر برمكيان بوده يا اندكى پس از آنها مىزيسته و روايات مذكور را در همان ايام ضبط و نقل كرده است . ديگر راويان ابن غسان كه برخى از آنها را

--> ( 1 ) . ابن خلكان ، 1 / 202 ، 6 / 222 . ( 2 ) . عباس ، همان ، 12 . ( 3 ) . نك ، رساله حاضر : برمكيان در دستگاه امويان . ( 4 ) . جهشيارى ، 58 ؛ جاحظ ، الحيوان ، 4 / 423 - 424 . ( 5 ) . نك پائين‌تر . ( 6 ) . Bosworth , 269 . ( 7 ) . Bulliet , 144 - 145 . ( 8 ) . نك پائين‌تر در همين مقدمه ذيل اخبار برمكيان .