حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2710
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
100 الى 300 م . دانست . شايد به همين جهت باشد ، كه آثار و ابنيه الحضر را به 150 م . تقريبا نسبت ميدهند . آثار مذكوره ، بطورى كه اهل فنّ تشخيص دادهاند ، چنين است ( ششمين دولت بزرگ مشرق ، صفحهء 373 - 384 ) : اين شهر ديوار مدوّر ضخيمى داشته و بواسطه برج و باروهاى محكمى حفظ و حراست ميشده ، محيط آن بيشتر از سه ميل بود و خندق عميق پهنى شهر را در احاطه داشت . از درون شهر ، مجاور خندق ، خاكريز ضخيم و بلندى ساخته شده بود و دو قلعهء محكم از مهاجمين به شهر جلوگيرى ميكرد . يكى از طرف مشرق و ديگرى از سمت شمال . ديوار شهر داراى چهار دروازه و مهمترين آنها در سمت شرق واقع بود ، نهر آبى داخل شهر را به دو قسمت تقسيم ميكرد . در باب قسمت شرقى ، كه نسبة خالى از ساختمان بود ، حدس ميزنند ، كه قبرستان بوده ، ولى قسمت غربى داراى عمارات سلطنتى و ابنيه و ساختمانهاى سكنه شهر بود . مهمترين ابنيه در وسط شهر قرار گرفته بود و آن را قصر يا معبد ميناميدند . اين قصر در وسط محوّطهاى به شكل مربّع مستطيل ، كه 800 پا طول و 700 پا عرض داشته ، واقع و ديوارى محكم با قلاع و استحكاماتى ، مانند استحكامات اطراف شهر ، آن را محارست ميكرده . محوّطه داراى دو دستگاه حياط و عمارت بود ، حياط بيرونى در طرف شرق بنا ، مدخل محسوب ميشده ، و حياط اندرون داراى دو دستگاه ساختمان مفصّل بوده . از دو عمارت مزبور آنكه كمتر اهميّت داشته ، عمارتى بوده ، كه در طول محوّطه از شمال بجنوب بنا شده و اتّصال بحياط خارج يافته بود . اين عمارت داراى اطاقهاى كوچكى بوده ، كه شايد بمستخدمين و مستحفظين اختصاص داشته ، ولى عمارت ديگر اهميّتى زيادتر داشته و مركّب از هفت طالار مسقّف ضربى با ديوارهاى ضخيم بوده ، كه همه متوازى با يكديگر و به طرف مشرق ساخته شده بود ، در اين عمارت سه طالار بزرگ و چهار طالار كوچك ساخته بودند : طالارهاى كوچك داراى 30 پا طول و 20 پا عرض و 30 پا ارتفاع و طالارهاى بزرگ داراى 90 پا طول و از 35 تا 40 پا عرض و 60 پا ارتفاع .