آديابن تمام اميدواريش در جلوگيرى از تراژان برود دجله بود ، ولى پس از اينكه روميها از آن گذشتند ، مأيوس گرديد و ديگر اقدامى نكرد . بنابراين روميها اين ولايات را يكى پس از ديگرى گرفتند . از جمله محلها و شهرهاى نامى ( يعنى تاريخى ) نينوا ، اربيل و گوگمل بودند ( گوگمل همان محل است ، كه جنگ آخرى اسكندر با داريوش سوّم در آنجا وقوع يافت ) قلعه‌اى آدنيستره « 1 » نام ، كه خيلى محكم بود ، بدست عدّهء قليلى از اسراى رومى تسخير گرديد ، بدين ترتيب ، كه چون اين اسراء از نزديك شدن روميها آگاه شدند ، برضدّ ساخلو قلعه قيام كرده و آنها را كشته دروازه‌ها را به روى روميها گشودند ( ديوكاسّيوس ، كتاب 63 ، بند 22 ) . خلاصه ديرى نگذشت ، كه تمام صفحاتى ، كه بين دجله و كوه زاگرس « 2 » واقع بود ، بىمقاومت بدست روميها افتاد و آنها توانستند خودشانرا براى تسخير ساير جاها آماده كنند . پس از آن تراژان ، كه ميتوانست مستقيما به طرف تيسفون براند ، بجهاتى ، كه معلوم نيست ، از دجله ببين النهرين درآمده شهر هاترا « 3 » را گرفت ( هاترا اسم يونانى الحضر است . اين شهر بمسافت سه روز راه از موصل كنونى واقع بود و قلعه محكمى داشت . نويسندگان قرون اسلامى از عظمت اين شهر چيزها نوشته‌اند . حالا خرابه‌اى است و خرابه‌هاى آن در طرف جنوب غربى موصل است ) . بعد تراژان از فرات گذشته محل هيت « 4 » را ، كه اكنون هم به اين اسم ناميده مىشود و معدن قير دارد ، تسخير كرد و بلافاصله پس از آن ببابل رفت . در اينجاها هم مقاومتى نشد و بابل تاريخى ، بىاينكه روميها تيرى اندازند ، بدست آنها افتاد . شهر مزبور در اين زمان ابهّت سابق خود را ديگر نداشت ، زيرا تحت الشعاع شهرهاى جديدى مانند سلوكيّه و تيسفون واقع شده بود . بعضى عقيده دارند ، كه

--> ( 1 ) - Adenystrae . ( 2 ) - Zagros ( كوههاى كردستان است ، اين كوه را جبل الطّاق نيز نامند ، بصفحهء 154 اين تأليف رجوع شود ) . ( 3 ) - Hatra . ( 4 ) - Hit .