حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2480
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
امپراطور بود ، لقب پارتى كوس يعنى « فاتح پارت » را افزود ، زيرا دو ايالت دولت پارت ( ارمنستان و بين النهرين ) را تراژان تسخير كرده بود ( ديوكاسّيوس ، همان كتاب ، بند 23 ) . بعد ، از نوشتههاى ديوكاسّيوس چنين برميآمد ، كه تراژان براى قشلاق به سوريّه رفته و زمستان را در آنجا گذرانيده ، بىاينكه سرداران خود را مرخص كرده باشد ، زيرا او از زمينلرزه انطاكيّه سخن رانده و گويد ، كه تراژان از ترس اين زلزله از شهر مزبور فرار كرد ( 115 م . ) . وقتى كه تراژان در سوريّه بود ، امر كرد در نصيبين كشتىهائى بسازند و اين كشتيها را تا نقطهاى ، كه دجله از كوهستانها خارج شده داخل جلگه ميگردد ، آورده در اينجا به آب بيندازند ( در اينجا مقتضى است گفته شود ، كه ديوكاسّيوس كوههاى كردستان را كوههاى كردون مينامد و اين همان جبالى است كه سترابون كوه ماسسيوس « 1 » نامد . م . ) . زمينلرزه در باب زمينلرزهء انطاكيّه نوشتهاند ، كه فوقالعاده سخت بود و قسمت بيشتر شهر را خراب كرد . جمعيّت زيادى هم از اهالى شهر و مسافرين خارجه ، كه بمناسبت بودن امپراطور روم در اين شهر باينجا آمده بودند ، زير آوارها مدفون گشتند . در اينوقت اشخاص زيادى از روميهاى بلند مرتبه نيز تلف شدند ، از جمله اسم ويرگىليانوسپدو « 2 » را ، كه يكى از قنسولهاى روم در اين سال بود ، ذكر ميكنند . تراژان هم در خطر بود ، ولى خود را از پنجرهء اطاقى بيرون انداخته از مخاطره جست ، اگرچه قدرى صدمه ديد ، زيرا مقدارى هم آوار روى او ريخت . صدمات باقيماندگان شهر كم نبود زيرا مردم از بيجائى و وحشت در زحمت زياد و نگرانى دائمى بودند و زمستان را در جاهاى باز بسر ميبردند . وحشت از جمله از اين جهت بود ، كه در ميان مردم انتشار يافته بود ، كوه كاسسيوس در طرف جنوب غربى انطاكيّه متلاشى خواهد شد و ، چون بانطاكيّه مشرف است ، قطعات آن به شهر مذكور خواهد ريخت .
--> ( 1 ) - Massius . ( 2 ) - Virgilianus Pedo .