حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2436

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

حركت كرده با آهن و آتش قسمتى را از ارمنستان خراب و غارت كرد . بلاش در مقابل اين كارهاى كربولو قوائى بكمك تيرداد بارمنستان فرستاد ، ولى خودش شخصا نتوانست به آن مملكت رود . جهت اين بود ، كه در اين وقت در گرگان شورشى رويداد ( سالنامه‌ها ، كتاب 13 ، بند 37 ) . اين شورش در همان سال رويداد ، كه ياغيگرى بردان بر طرف شد ( 58 م . ) و معلوم است ، كه تا چه اندازه گرفتاريهاى داخلى بلاش براى روميها مساعد بوده . نتيجهء شورش گرگان اين بود ، كه بلاش نتوانست تمام حواس خود را به طرف ارمنستان متوجّه دارد و با اين حال معلوم بود ، كه تيرداد نخواهد توانست ، در مقابل روميها بهره‌مند گردد ، بخصوص ، كه فرس‌من موقعى براى كينه‌توزى خود نسبت بارامنه بدست آورد و مسك « 1 » ها يعنى مردمى ، كه بين ايبرى ( گرجستان ) و كلخيد ( لازستان قرون بعد ) سكنى داشتند ، نيز بارمنستان هجوم آوردند . باوجود اين تيرداد چندى با روميها جنگيد و بعد ، كه در مضيقه واقع شد ، ارمنستان را تخليه كرده و بآذربايجان درآمده از آنجا باز با روميها درافتاد ، ولى بالاخره بهره‌مند نگرديد و روميها ارمنستان را بتصرّف آوردند . بر اثر اين وقايع روميها تيگران نوه آرخه‌لائوس « 2 » پادشاه كاپادوكيّه را پادشاه ارمنستان كردند ، ولى در اين وقت از اين مملكت خيلى كاسته بود ، زيرا قسمت‌هائى را از آن روميها بممالك همجوار داده بودند ، چنان كه فرس‌من پادشاه ايبرى و پوله‌مو « 3 » پادشاه پنت و آريس‌توبولوس « 4 » امير ارمنستان كوچك و آن‌تيوخوس پادشاه كمّاژن هريك قطعاتى را از ارمنستان در تصرّف داشتند . روميها خواستند بدينمنوال ، ارمنستان را در ازاى اينكه در تحت اداره روم نماند و پارتيها را بروميها ترجيح داد ، مجازات كرده باشند . تاسىتوس ، پس از اينكه اقدامات روميها را در ارمنستان شرح ميدهد ( بالاتر ذكر كرده‌ايم ) در آخر بند 37 از كتاب 13 سالنامه‌ها : گويد : با اين اقدامات نقشه تيرداد عقيم ماند و او سفرائى بنام خود و نام پارتيها فرستاده پيغام

--> ( 1 ) - Mosques . ( 2 ) - Archelaus . ( 3 ) - Polemo . ( 4 ) - Aristobulus .