حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2406
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
بقواى خود افزوده بجنگ اردوان رود . عقيدهء آخرى بد بود ، زيرا در ابتداى امر تيرداد ميبايست عقب نشيند و عقبنشينى در نظر مردم در حكم فرار است و اثرات شوم دارد . باوجود اين چون تيرداد مرد جنگى نبود ، اين عقيده را پسنديد ، بخصوص ، كه وزيرش آبداگز طرفدار اين عقيده شد . تيرداد از دجله گذشت ، تا نقشهء خود را انجام دهد ، ولى ديرى نگذشت ، كه تمام قشون او پراكند ، بعضى باردوى اردوان ملحق شدند و برخى بخانههاى خودشان برگشتند ( 35 يا 36 م . ) . در اين احوال تيرداد با يك مشت مردم از فرات گذشته بسوريّه رفت و خود را وقتى در امنيّت ديد ، كه دوباره تحت الحمايه روم گرديد . معلوم است ، كه پس از آن اردوان از نو بتخت نشست ، بىاينكه مجبور شده باشد جنگ كند ، ولى مقام خود را چندان محكم نديد ، كه باز بمسئله ارمنستان بپردازد يا با دولت روم ستيزه كند . بنابراين مهرداد پسر فرسمن گرجى در ارمنستان بماند و وىتلّيوس هم از طرف فرات دوچار اشكالاتى نگرديد . روابط روم با اردوان از طرف ديگر تىبريوس ، كه انقلابى را در ايران باعث شده بود ، چون ديد ، كه نقشهاش پيش نرفت ، مايل گرديد باحوال جنگ خاتمه دهد و روابط دوستانه بين دولتين روم و پارت برقرار گردد . با اين مقصود به وىتلّيوس امر كرد اين كار را انجام دهد ( يوسف فلاويوس ، تاريخ يهود ، كتاب 18 ، بند 4 ) و او اردوان را بكنار فرات دعوت كرد ، تا عهد مودّتى بين دولتين بسته شود . يوسف فلاويوس گويد ، كه در جائى از فرات ، چنان كه معمول بود ، پلى از كشتىها ساختند و تلاقى اردوان با والى سوريّه در وسط پل رويداد و پس از اينكه عهد مودّت بسته شد ، هرود آنتىپاس « 1 » ، يكى از متّحدين روم ، اردوان و والى سوريّه را بضيافتى طلبيد و اين ميهمانى در زير خيمهء باشكوهى ، كه در وسط پل زده بودند ، برگذار شد ( همانجا ، بند 4 - 5 ) . در عهد مودّت دولت روم متعهّد شد ، كه هيچگونه كمكى بمدعيّان سلطنت پارت
--> ( 1 ) - Herode Autipas .