حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2389
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
با اين مقصود در سال يك ق . م قيصر نوهء خود كايوس را بمشرق فرستاد ، تا نفوذ روم را در ارمنستان برقرار كند ، ولو اينكه اجراى اين امر مستلزم جنگى با پارت باشد . در اين موقع فرهادك مضطرب گرديد و در جزيرهاى در فرات با كايوس ملاقات كرده قرارى با او داد ، كه به امضاء طرفين رسيد . بر اثر آن هريك ( 136 ) - سكّه اشك پانزدهم ( فرهادك ) از طرفين قشون خود را از طرف ديگر رود احضار كرد و فقط فرهادك و كايوس با يك عدّه مساوى از ملتزمينشان شرايط عهد دوستى را مورد مشورت و مذاكره قرار دادند و فرهاد تعهّد كرد ، كه در امور ارمنستان دخالت نكند . بعد از آن ، كه طرفين از يكديگر راضى گشتند ، فرهادك روميها را به خاك ايران دعوت كرد و روميها هم در خاك خود به فرهادك ضيافتى دادند و مراسم عهد دوستى به عمل آمد . اين خبر را از ولّييوس نويسنده رومى ، كه خودش در مجلس ملاقات پارتيها با روميها حاضر بوده ، ميدانند . بنابراين ، در اينكه در اين زمان دولت پارت از مسئله ارمنستان صرفنظر كرده ، ترديدى نيست و اين يكى از نتايج شوم آمدن كنيزك رومى بدربار پارت بود ، كه بر نتايج ديگر افزود . پس از اين عهد مودّت ، در ارمنستان اغتشاشى رويداد و روميها در ارمنستان دخالت كردند و كايوس نوه اگوست در جنگ زخمى برداشته درگذشت ، ولى فرهادك در اينموقع حركتى نكرد و بعهدى ، كه با روميها بسته بود ، باوفا ماند . شايد يكى از جهات آن ، وضع داخلى ايران بوده . در باب امور داخلى ايران در زمان فرهادك بايد گفت ، كه اوضاع خوب نبود . اوّلا بزرگان پارت ميدانستند ، كه او از حيثنژاد پست است ، زيرا مادرش كنيزكى رومى است ، ديگر پدركشى فرهادك در نظرشان بود و بالاخره ميگفتند ،