دست يابند و نيز اين جنگها نام دولت پارت را در عالم آن روز بلند كرد ، چنان كه خود روميها دولت پارت را حريف پرزور و همسر خود دانستند . قشونى ، كه آن‌تونيوس بايران آورد ، بزرگترين لشكرى بود ، كه در تاريخ ايران دشمنى بايران آورده و ، چنان كه گذشت ، بيش از نصف اين لشكر نيرومند از روميهاى جنگ‌ديده ، يا از گالّىهاى شجاع ورزيده تركيب يافته بود . بى جهت نيست ، كه پلوتارك گويد ، وقتى كه اين قشون به حركت آمد ، آسيا بر خود لرزيد و هندىهاى آنطرف باختر مضطرب گشتند . از يك جهت هم ، چنان كه بالاتر گفتيم ، قشون آن‌تونيوس قوىتر از قشون كراسّوس بود . كراسّوس را بسبب حرص و طمعش روميها دوست نداشتند ، ولى آن‌تونيوس ، چنان كه پلوتارك او را توصيف كرده ، خيلى طرف محبّت سپاهيانش بوده . در نتيجهء اين جنگها اكتاويوس اگوست « 1 » ( بگراور نمرهء 130 صفحهء 2316 رجوع شود ) قيصر روم به اين عقيده شد ، كه فرات بايد سرحدّ دولت روم باشد و روميها نبايد از آن تجاوز كنند ، بنابراين مناسبات دوستانه خردخرد بين

--> ( 1 ) - اكتاويوس اگوست ، پسر خواهر ژول سزار و وارث او ، در 63 ق . م . تولّد يافت و در 14 م . درگذشت . او يكى از سه زمامدار ( سه مرده دوّم ) روم بود ، كه پس از غلبه بر آنتوان تنها زمامدار آن شد و بلقب قيصر و اگوست ملقّب گرديد ( اگوست تقريبا بمعنى ملكوتى صفات ايران سابق است و اكنون بمعنى همايون نيز استعمال مىشود ) و اصلاحاتى در قوانين اساسى روم مجرى داشت . زمان زمامدارى او از ازمنه درخشان دولت روم محسوب است . سوئه‌تن نويسنده رومى گويد ( دوازده قيصر ، كتاب اگوست ، بند 101 ) : كه در مدّت بيست سال پنج ميليار سس‌ترت ( تقريبا يك ميليار ريال به پول كنونى ) به ارث به او رسيد ، اين ثروت هنگفت را براى دولت روم خرج كرد و هنگام مرگ هم برحسب وصيّت اموالى زياد براى دولت روم و اقرباء و دوستان خود گذاشت . نويسندهء مذكور در همانجا ( بند 94 ) گويد ، كه روز فوت از دوستانش پرسيد : « عقيدهء شما چيست ، آيا اين مسخره‌بازى ناهنجار را ، كه زندگانى نامند ، من خوب درآوردم ؟ » بعد بيونانى علاوه كرد : « اگر از بازيهاى من راضى هستيد ، پس كف بزنيد » اين بگفت و چند دقيقه پس از آن درگذشت . ممكن است ثروت يك ميليار ريال باعث حيرت گردد و تصوّر رود ، كه دروغ است ، ولى نبايد خيلى دور از حقيقت باشد . روميها از راه غارت و چپاول ايالات ثروت‌هاى زياد بدست ميآوردند و مقدارى را از آن به ارث به اين و آن وا ميگذاردند .