حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2350
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
راه را كوتاهتر و پدرش را خفه كرد . ژوستن گويد ، كه فرهاد تمام برادرانش را كشت و براى اينكه بزرگان كسى را نيابند ، كه بجاى او بنشانند ، يكى از پسران بالغ خود را هم نابود كرد ( كتاب 42 ، بند 5 ) . چنين بود عاقبت زندگانى و سلطنت ارد . اگرچه روزهاى آخر عمرش حزنآور است ، ولى چون نيك بنگريم ، او بجزاى اعمالش رسيد : با او همان كردند ، كه او با پدر و برادر خود و با سورنا كرده بود ( اخبارى ، كه مذكور افتاد نيز موافق بند 23 كتاب 49 ديوكاسّيوس است ) . سلطنت ارد از 56 تا 37 ق . م بود . سلطنت ارد زمان سلطنت ارد مهمترين قسمت دوره پارتى تاريخ ايرانست . در اين زمان جنگ حرّان وقوع يافت و هم در اينوقت جنگ تعرّضى و حمله دولت پارت به طرف مغرب رويداد و اگرچه در بادى امر پارتىها پيشرفتهاى سريع كردند ، ولى بعد ، اين جنگ را باختند . دو جنگ مزبور اين مسئله را ، كه حدود دو دولتى ، كه عالم آن روز را در حيطه اقتدار خود داشتند ، كجا بايد باشد ، حل كرد و رود فرات را حدّ فاصل قرار داد ، زيرا روشن گرديد ، كه پيشرفتهاى روم در اين طرف فرات و بهرهمنديهاى دولت پارت در آنطرف رود مزبور موقتى است . نيز معلوم گرديد ، كه دولت پارت از رسانيدن خود بدرياى مغرب و بحر الجزاير بايد صرفنظر كند ، چنان كه دولت روم هم از مطيع كردن ايران و تاختن به طرف هند و آسياى وسطى بايد مأيوس باشد . راست است ، كه اين عقيده براى طرفين دفعة حاصل نشد و پارت و روم يا به عكس روم و پارت جنگهاى عديد ، كه شرحش پائينتر بيايد ، با يكديگر كردند ، ولى نتيجه تا آخر دوره پارتى همان بود ، كه گفته شد . گوئى ، كه اين دو جنگ خبر داد ، كه نتيجهء روابط دو دولت مذكور با يكديگر و اوضاع و احوالى ، كه از اينروابط حاصل خواهد شد ، چه خواهد بود : بروم گفته شد ، در كنار فرات بايست ، زيرا از عهدهء ايران پارتى برنيائى و بايران پارتى - تو هم بايست ، چه بحدود ايران هخامنشى از طرف مغرب نرسى .