حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2225
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
محقّقا معلوم نيست ، كه اين دو ايالت در كجا واقع بوده . حدس ميزنند ، كه مقصود از توريئوآتوران است و از آسپيونوس مردمى ، كه بالاتر ذكرش گذشت و موسوم به آسپاسياك بودند . در همانجا گفته شد ، كه مساكن اين مردم بين جيحون و سيحون بود . بعيد نيست ، كه اين حدس صحيح باشد ، زيرا معلوم است ، كه مردمان شمالى را ، كه در زمان ساسانيان بايران حمله ميكردند ، ايرانيها تورانى ميناميدند و شايد در اين زمان هم بمردمان سكائى و غيره ، كه از طرف سغد يا ماوراء سيحون بباختر حمله ميكردند ، همين اسم را ميدادهاند ، ولى از جهت اجمال مدارك ، چيزى كه محقّق باشد ، در اين باب نميتوان گفت . تسخير ماد بزرگ پس از تصرّف باختر مهرداد سالى چند تامّل كرد ، تا آنكه بر تخت سلوكى آنتيوخوس پنجم اوپاتر ، يعنى بچّهاى 9 ساله يا 14 ساله ، نشست و در سر نيابت سلطنت جنگ خانگى بين ليزياس و فيليپ درگرفت . در اين موقع شاه پارت از وقايع استفاده كرده به ماد بزرگ تاخت . ماد در اين زمان اسما جزء دولت سلوكى بشمار ميآمد ، ولى در معنى مستقلّ بود . بنابراين ماديها سخت مقاومت كردند و در ابتداء جنگ هريك از طرفين مزايائى داشتند ، چنان كه ژوستن گويد ( كتاب 41 ، بند 6 ) : « پس از بهرهمندىهائى ، كه از طرفى به طرف ديگر سير ميكرد ، بالاخره پارتيها فائق آمدند . پس از آن ماد بزرگ جزء دولت پارت گرديد و مهرداد ( باكاسيس ) « 1 » نامى را در اينجا بحكمرانى ، گماشت » . معلوم نيست ، كه باكاسيس والى اين مملكت بزرگ شده يا مهرداد او را به سمت پادشاه دستنشانده شناخته . از بيان ژوستن ( همانجا ) ظاهرا چنين برميآيد ، كه باكاسيس را مهرداد بايالت برگماشته است . فرونشاندن شورش گرگان در اين اوان شورشى در گرگان رويداد و مهرداد ، قبل از اينكه قشونكشى خود را بساير ممالك ايران بانجام برساند ، مجبور گرديد به پارت برگشته حواس خود را به گرگان
--> ( 1 ) - Bacassis .