حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2208
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
زاپاورتن « 1 » ) و شكّى نيست ، كه مقصود همان محلّ بوده . باوجود اين محقّقا معلوم نيست ، كه نام چه كوهى را چنين ضبط كردهاند ، ولى از نام آپاورتن ظنّ قوى اين است ، كه اين كوه در ابيورد كنونى واقع بوده ، زيرا ابيورد را ( باورد ) هم ميگفتهاند و باورد همان ( پاارت ) ( پاورت ) زمان قديم است . پس دارا در گرگان بوده . امّا اينكه چرا با بودن هكاتمپىلس ( شهر صد دروازه ) تيرداد شهر دارا را بنا كرد ، جواب سئوال معلوم است . شهر صد دروازه شهر يونانى بود و براى پايتخت دولت اشكانى مناسبت نداشت ، چنان كه بعدها شاهان اشكانى شهر سلوكيّه را هم ترك كرده پايتخت خود را در تيسفون قرار دادند . از طرف ديگر موقع نظامى دارا بمراتب محكمتر از شهر صد دروازه بود و شكارگاههاى خوب در اطراف آن بهتر با سليقههاى بزرگان پارتى ، كه جنگ و شكار را دوست داشتند ، موافقت ميكرد . امّا نبايد تصوّر كرد ، كه با بناى دارا شهر صد دروازه بكلّى از مقام پايتختى افتاد . بعد از تيرداد شهر مزبور باز مركز حكمرانى پارت بالاخصّ بشمار ميآمد و شاهان اشكانى ، چنان كه بيايد ، هميشه قسمتى را از سال در آنجا ميگذرانيدند . اين نظر را نوشتههاى نويسندگان قديم مانند پولىبيوس ( كتاب 10 ، فصل 28 ، بند 7 ) و پلين ( تاريخ طبيعى ، فصل 6 ، بند 15 ) و سترابون ( كتاب 11 ، فصل 9 ، بند 1 ) تأييد مىكند تيرداد در پيرى درگذشت و سلطنت او از 248 تا 214 ق . م بود . اين اوّل شاهى بود از اشكانيان ، كه مانند هخامنشيها عنوان شاه بزرگ را اختيار كرد ( گوت شميد ، تاريخ ايران و همسايههاى آن از اسكندر تا زوال دولت پارت ، صفحهء 57 ، طبع 1888 ) . « 2 »
--> ( 1 ) - Zapavortene . ( 2 ) - چون اسم كتاب خيلى طولانى است ، من بعد وقتى كه بكتاب مزبور استناد خواهيم كرد ، خواهيم نوشت : تاريخ ايران الخ ( الى آخر ) صفحهء فلان .