مبحث سوّم . اشك سوّم - اردوان اوّل بعد از پدر بتخت نشست . در باب اسم او ترديدى هست ، زيرا ژوستن اسم اشك سوّم را فرىياپت نوشته ، ولى در فهرست كتاب تروگ پومپه اردوان ذكر شده . نويسندگان جديد مانند راولين سن ( ششمين دولت مشرق ، صفحه 54 - يوستى نامهاى ايرانى ، صفحه 412 ) و ديگران اشك سوّم را اردوان مىنامند ، ولى گوت شميد عقيده دارد ، كه نام شخصى او ارشك بوده و بدين جهت او را ارشك دوّم دانسته ( تاريخ ايران الخ - صفحهء 36 ) . اردوان پس از اينكه بتخت نشست ( 214 ق . م ) خواست نام خود را با كارهاى بزرگ بلند كند و از منازعهء آن‌تيوخوس سوّم پسر سلكوس كالّى نيكوس با آخه لائوس و با يكى از ولات او استفاده كرده به ماد تاخت و راهى را ، كه از گرگان بكوههاى كردستان ميرفت در تحت تسلّط خويش درآورد . از كيفيّات اين جنگ خبرى نيست و همينقدر معلوم است ، كه اردوان همدان را گرفت ( پولىبيوس ، كتاب 10 ، فصل 27 ، بند 13 ) ولى بهره‌مندى او نشان ميدهد ، كه قشونى نيرومند به مغرب ايران كشيده و سرداران ماهر داشته . بهرحال تصرّف ماد ، كلده و بين النّهرين قديم را در تحت تهديد گذاشت . در اين احوال آن‌تيوخوس سوّم ( كبير ) لشكرى نيرومند جمع كرده به طرف مشرق روانه شد ، تا تمامى ايالات سابق دولت سلوكى را برگرداند . ژوستن گويد ( كتاب 41 ، بند 5 ) كه عدّه افراد قشون او يكصد هزار پياده و بيست هزار سوار بود . او پس از اينكه از كوههاى زاگرس گذشت ، به طرف همدان رفت و چون اين شهر استحكاماتى نداشت و پارتيها هم آن را محكم نكرده بودند ، به آسانى اين شهر را گرفت و چنان كه پولى بيوس گويد ، آن را غارت كرد ( همان كتاب و همانجا ) . در اين اوان معبد اناهيتا در همدان نيز دوچار خسارت و چپاول گرديد و ذخاير آن معبد را به مقدار چهار هزار تالان تاراج كردند « 1 » . آن‌تيوخوس پس از گرفتن همدان بر خلاف انتظار اردوان به طرف مشرق ايران رفت ، ولى عبور از جاهاى

--> ( 1 ) - 22 ميليون و نيم فرنگ طلا تقريبا يا 112 ميليون ريال .