حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2202
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
ژوستن گويد ( كتاب 41 ، بند 4 ) ، كه قيام تئودوت در باختر با قيام پارت در يك زمان روى داد . موافق اين روايت خروج ارشك بر دولت سلوكى در 256 ق . م وقوع يافته . روايت ازب با سال 250 ق . م مطابقت دارد . موسىخورن ( تاريخ ارمنستان ، كتاب 2 ، بند 1 ) اين واقعه را در سال 11 سلطنت آنتيوخوس دوّم ميداند ( 250 ق . م ) . سترابون فاصله كمى بين دو واقعه مزبور قرار ميدهد و بيشتر مورّخين جديد عقيده سترابون را پيروى كردهاند . بنابراين قيام ارشك را بر سلوكيها سال 250 ق . م ميدانند و خروج ديودوت باخترى را در 256 ق . م . قيام باختر بر دولت سلوكى نيز وضعى را ، كه در زمان آنتيوخوس دوّم پيش آمده بود و ذكرش گذشت ، تأييد مىكند . اينجا هم نارضامندى مردم و جاه طلبى والى آن ، كه يونانى بود ، باعث استقلال باختر گرديد ، ولى تفاوتى بين قيام باختر و پارت هست : باختر از دولت سلوكى جدا شد ، ولى در تحت تسلّط و تابعيّت پادشاهان يونانى باقى ماند ، امّا پارت بكلّى قيدهاى تابعيّت را درهم شكست و نقشه اسكندر را ، كه يك دولت جهانى از مردمان اروپا و آسيا تشكيل كند ، عقيم گذارد . اگرچه مردمان آسياى صغير و آذربايجان زودتر از پارت به اين كار دست زدند ، ولى ، استقلال آنها نتايجى را ، كه قيام پارت بعدها بخشيد ، در بر نداشت . بهرحال چيزى كه مسلّم مىباشد ، آنتيوخوس دوّم بعد از شنيدن خبر قيام باختر و پارت اقدام جدّى براى فرونشاندن طغيان اين دو مملكت نكرد و ماندن در انطاكيّه و عيش و عشرت را بر قشون كشى به طرف مشرق ترجيح داد . بنابراين باختر و پارت فرصت يافتند ، مبانى دولتهاشان را محكم كنند . از طرف ديگر ، چنان كه سترابون گويد ( كتاب 11 ، فصل 9 ، بند 2 ) حكومت ارشك بر پارت بى منازع نبود و او در مدّت تقريبا دو سال برفع منازعات داخلى و جنگها اشتغال داشت ، تا آنكه روزى از دست نيزهدارش زخمى برداشت و بر اثر آن درگذشت ( 247 ق . م ) . عبارت « منازعات داخلى » گنگ است و معلوم نيست ، كه دشمنان ارشك كىها بودهاند .