حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

502

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

بسلامت گريختند و مخالفين ارغون را بايلخانى برداشتند . تگودار در حين فرار از آذربايجان دستگير شده و ارغون امر داد كه در 26 جمادى الاولى سال 683 او را بانتقام قتل برادر كشتند و با كشته شدن او دورهء زوال خاندان جوينى و مسلمينى كه در عهد تگودار نفوذى تمام پيدا كرده بودند فرارسيد . سلطنت ارغون خان ( 683 - 690 ) پس از اختيار ارغون بايلخانى در محال هشت رود آذربايجان و اقامهء مراسم شادى زمام حلّ و عقد امور ملكى يعنى جانشينى خواجه شمس الدّين را بامير بوقا سپرد ، پسر خود غازان را بهمراهى امير نوروز فرزند ارغون آقا حكمران معروف مغول روانهء خراسان نمود و رى و مازندران و قومس را هم ضميمهء حكومت او نمود و بلاد روم را نيز در عهدهء برادر خويش گيخاتو گذاشت . خواجه شمس الدّين محمّد كه در اين تاريخ در اصفهان بود از ترس آنكه با نبودن او ارغون پسران و كسان او را از ميان بردارد به خدمت ايلخان جديد برگشت تا مگر با پرداختن پول و وسايل ديگر او را با خود بر سر لطف آورد و خاندان خود را از استيصال نجات بخشيد . تدبير او مؤثّر شد و ارغون هم از سر جرائم او گذشت و قرار شد كه او و امير بوقا بهمراهى يكديگر امور ممالك ايلخانى را اداره كنند امّا امير بوقا و دشمنان ديگر خواجه كه از تجديد اقتدار او بيم داشتند او را پيش ارغون بمسموم كردن پدر ايلخان متّهم ساختند و ارغون امر داد كه خواجه را در چهاردهم شعبان 683 در نزديكى اهر كشتند و پسران و نوادگان و برادرزادگان او را بتدريج بقتل آوردند و خاندان جوينى به اين شكل مولم برافتاد . خواجه شمس الدّين محمّد صاحبديوان از بزرگترين وزرا و عمّال و كتّاب ايرانى است و در عهد خود در كفايت و تدبير و شوكت جاه و جلال و ثروت نظير نداشته