حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
475
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
سلطنت شعبه دوم خاندان چنگيزى منگو قاآن ( 648 - 657 ) چون گيوك خان وفات يافت بار ديگر اضطراب در احوال مغول حاصل شد و بر سر انتخاب قاآن بين بزرگان ايشان اختلاف بروز كرد و زوجهء او بنابر رسم مغول بنيابت سلطنت قيام نمود تا قوريلتاى تشكيل شود و جانشين گيوك از طرف شاهزادگان و امراى تاتار معين گردد . ما بين اين زن و سرقويتى بيگى زوجهء عيسويّهء تولوى خان كه برادرزادهء اوانگ - خان آخرين پادشاه قوم كرائيت بود و بزرگترين خاتون مغول محسوب ميشد بر سر تعيين جانشين گيوك نزاع درگرفت چه زوجهء گيوك ميخواست برادرزادهء شوهر خود را بقاآنى برساند در صورتى كه سرقويتى اين مقام را براى اولاد خود طالب بود . عاقبت باتو پسر جوجى پادشاه خانات قبچاق و روسيه از بزرگان و شاهزادگان مغول دعوت نمود كه بدشت قبچاق بيايند و در آنجا تكليف جانشينى گيوك را معين نمايند . پسران اوگتاى و گيوك و جغتاى شخصا زيربار قبول اين دعوت نرفتند و از جانب خود نمايندگانى پيش باتو فرستادند ولى سرقويتى پسران خود را نزد باتو فرستاد و گفت چون باتو بر جملهء شاهزادگان آقاست « 1 » اطاعت فرمان او بر همه واجب است و تجاوز از آن جايز نيست . سرقويتى مادر چهار پسر معتبر تولوى است كه مثل چهار پسر معتبر چنگيز
--> ( 1 ) - آقا بمغولى يعنى برادر بزرگتر در مقابل اينى كه بمعنى برادر كوچكتر است و مجموع آقا واينى يعنى عموم شاهزادگان مغول از برادران كوچك و بزرگ و برادرزادگان و اعمام و بنى اعمام