حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
296
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
غوريان و خوارزمشاهيان در موقعى كه چنين فتوحات عظيم بدست سلطان غياث الدّين و برادرش ملك شهاب الدّين انجام مىيافت در خوارزم و ماوراء النّهر و خراسان سلسلهء معتبر و مقتدر خوارزمشاهى بجاى دولت سنجرى لواى شوكت و سلطنت برافراشته و دولتى بمراتب قوىتر از دولت غورى در اين نواحى تشكيل داده بودند مخصوصا خوارزمشاه معاصر اين دو برادر يعنى سلطان علاء الدّين تكش ( 568 - 596 ) بر اثر فتوحاتى كه او را ميسّر شده بود شهرت و قدرتى فوق العاده داشت و از طرف خراسان و جوزجانان با غوريّه همخاك محسوب ميشد . در سال 586 برادر علاء الدّين تكش خوارزمشاه يعنى جلال الدّين محمود سلطانشاه كه بر خوارزمشاه عاصى شده بود و بر حدود مرو الرود و پنجده يعنى سرحدّ ممالك غوريان مستولى بود و با اينكه سابقا با غوريّه صفائى داشت بتعرّض بلاد ايشان پرداخت . غياث الدّين چند بار بسركوبى او لشكر فرستاد تا آنكه در 588 ملك شهاب الدّين و ملك شمس الدّين بن فخر الدّين مسعود امير غورى باميان و تاج الدّين ملك نيمروز سلطانشاه را در ميان گرفتند و او را در كنار مرغاب شكستى سخت دادند و سلطانشاه گريخت . در سال 596 علاء الدّين خوارزمشاه مرد و پسرش علاء الدّين محمّد بر جاى پدر نشست . ملك شهاب الدّين و سلطان غياث الدّين بتصوّر اينكه موقع براى تسخير خراسان مناسب است لشكرى گران تهيّه ديده ببلاد مهمّ اين ايالت هجوم بردند و ابتدا ابيورد و نسا و سرخس و مرو و طوس را در در 597 گرفتند سپس تا حدود قهستان و جرجان و بسطان پيش راندند و خراسان يكبارگى لكدكوب لشكريان غوريّه شد و در اين لشكركشى غوريّه با هندو خان برادرزادهء علاء الدّين محمّد خوارزمشاه همدست بودند . سلطان محمّد خوارزمشاه بيك حمله در ذى الحجّهء 597 در نزديكى نيشابور غوريان را مغلوب ساخت و چون غياث الدّين و شهاب الدّين طلب عفو كردند خوارزمشاه