كه در آوستا اسامى شانزده مملكت ذكر شده كه يكى از آنها معلوم نيست كجا بوده و از پانزده مملكت ديگر اوّلى ( آيران واج ) و دو مملكت آخرى صفحه البرز و پنجاب هند است « 1 » از اينجا بعضى از محقّقين استنباط ميكنند كه اين ممالك يا ولايات خط سير و انتشار آريانها را نشان ميدهد بنابراين عقيده خط انتشار آنها از اينقرار بوده : آريانهاى ايرانى از سغد به طرف مرو آمده بعد هرات و نيسايه و كابل را اشغال كرده‌اند پس از آن به طرف رخّج و هيلمند رفته و چون بدرياچه زرنگ ( درياچه سيستان ) رسيده‌اند و درياچه مزبور در آن زمان بزرگتر از درياچه كنونى بوده به آن طرف نگذشته‌اند بخصوص كه در طرف جنوب آن اراضى بلوچستان و مكران حاليّه شروع مىشود و اين اراضى بواسطه بىآبى و آب و هواى بسيار گرم آريانها را جلب نميكرده از اين جهت بعد از اشغال سيستان به طرف مغرب رفته ولايت جنوبى خراسان و صفحه دماوند و رى را اشغال نموده‌اند . در باب اينكه چه مردمانى در ايران ميزيسته‌اند عقيده‌اى كه از تحقيقات حاصل شده اين است : در مغرب ايران مردمانى بوده‌اند موسوم به ( كاس‌سو ) كه نژاد آنها محقّقا معلوم نيست در مازندران كنونى تپوريها « 2 » در جنوب غربى عيلاميها كه با تاريخ آنها آشنا خواهيم شد راجع به باقى قسمت‌هاى ايران عقايد مختلف است بعضى به اين عقيده‌اند كه سواحل خليج فارس و عمّان از حبشىها يا كلية از مردمان سياه‌پوست مسكون بوده « 3 » برخى

--> ( 1 ) - شانزده مملكت آوستائى از اينقرار است : 1 - آيران واج - مملكت آريانها 2 - سوغده - سغد 3 - مورو - مرو 4 - باخذى - باختر 5 - نيسايه - بعضي با محلّى در دو فرسخى سرخس و برخى با نيشابور تطبيق ميكنند 6 - هراى و - هرات 7 - واىكرت - كابل 8 - او رو - طوس يا غزنه 9 - و هركان - گرگان 10 - هرهوواتى - رخّج در جنوب افغانستان 11 - ايتومنت - وادي هيلمند 12 - رگ - رى 13 - شخر يا چخر - شاهرود 14 - ورن - صفحه البرز يا خوار 15 - هپت هيندو - پنجاب هند 16 - ولاياتى كه در كنار رودخانه رنگا است و سر يعنى مدير ندارد - معلوم نيست كجا است ( 2 ) - طبرستان از تپورستان آمده ( 3 ) - اين عقيده مبتني بر مداركى است كه از تحقيقات و حفريات بدست آمده