حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

23

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

داشتند و بطوايف عديده منقسم بودند و همه در حال بدويت و چادرنشينى بسر ميبردند يك قسمت از قريش كه پيغمبر اسلام در ميان ايشان ظاهر شده بتدريج دست از صحراگردى برداشته در اطراف مكّه اقامت گزيدند و با قبيلهء خزاعه از اعراب قحطانيه كه پس از خرابى سدّ مارب به اين ناحيه آمده بودند اختلاط حاصل كردند . آداب و اديان عرب قبل از ظهور اسلام پيش از آنكه دعوت اسلام در عربستان آغاز شود و در نتيجهء مساعى حضرت رسول و مجاهدين اوّليه تمام قبايل عرب تحت يك لواء درآيند و تابع يك حكم و پيرو يكرشته آئين و آداب متحد شوند افراد هر قبيله اخلاق و آداب و دين مخصوصى داشتند و هريك محكوم امر و پيرو فرمان و مقتضاى رأى رئيس خود بودند . با تفصيلى كه از وضع جغرافيائى عربستان بدست داديم اجمالا واضح شد كه اين سرزمين وسيع غير از يكى دو نقطه هيچ مركز مساعدى ندارد كه يا به علت حاصلخيزى و يا ثروت معدنى يا علتى ديگر مردم را به خود جلب نمايد و بالنتيجه در آن بلاد آباد بزرگ و اجتماعات مفصل بوجود آيد بلكه بر خلاف وسعت بىپايان شبه جزيره و سختى آب و هوا و ندرت آب و موادّ معيشت علاوه بر آنكه طبعا از عدد جمعيت ميكاهد آنها را هم كه تصادف تاريخ بچنين سرزمين نامساعدى انداخته باشد پيوسته به حركت از نقطه‌اى بنقطهء ديگر مجبور ميسازد و ما بين قبايل مختلفه بيابانها و اراضى لم‌يزرع غيرقابل عبور چنان فاصله مىشود كه گوئى هر كدام از ايشان در جزيره‌اى از جزاير بعيدهء اوقيانوس بىكرانى ساكنند و از حال يكديگر بىخبر . اين كيفيت هيچوقت نميگذاشته است كه جميع ساكنين عربستان با وجود كمى عدّه همه گرد يكديگر جمع آيند و باصطلاح امروز تشكيل ملتى واحد دهند چه ملت از جماعتى تشكيل مىشود كه منافع مادّى و معنوى مشترك داشته باشند و يك رشته آداب قومى واحد كه آن نيز نتيجهء سالها زيستن با يكديگر است ايشانرا بهم مرتبط سازد و بر اثر قصد دائمى همسايگان و بيگانگان آن ملت را در دفاع از آن منافع و آداب بيدار و نسبت