حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
12
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
حضرموت . در كنارهء جنوبى خليج فارس و بحر عمّان نيز دو قسمت ساحلى هست كه اگرچه ساكنين آن عرب بودهاند ليكن تاريخ آنها تا قريب پنجاه سال قبل با تاريخ ايران ارتباط كلى داشته چه اين دو قسمت يعنى ناحيهء عمان ( مركز آن مسقط ) ما بين حضرموت و بحر عمان و بحرين ( باصطلاح امروز الحسا و آن غير مجمع الجزايرى است كه امروز آن را بحرين ميگويند ) ما بين نجد و خليج فارس از ازمنهء بسيار قديم ضميمهء ايران بوده و از حكام كرمان و فارس اطاعت داشتهاند . قوم عرب مورّخين عربى زبان قوم عرب را بسه طبقه تقسيم ميكردند : عرب بائده ، عرب عاربه و عرب مستعربه . مقصود از عرب بائده قبايلى هستند كه در اوان ظهور اسلام به كلى از ميان رفته و اثرى از ايشان برجا نمانده بوده است و فقط در قرآن و حديث نبوى ذكرى از پارهاى از آن قبايل بميان آمده . مشهورترين طوايف عرب بائده عبارتند از : طسم و جديس و عاد و ثمود و عمليق كه جمع آن عمالقه است . عرب عاربه يا عرب اصلى كه آنها را عرب قحطانيّه نيز ميگويند ابتدا در اطراف شطّ فرات ساكن بوده سپس از آنجا بيمن هجرت كردهاند و در آنجا مقيم شده و تشكيل دولت و تمدّنى مخصوص دادهاند . مشهورترين قبائل عرب عاربه دو قبيلهء كهلان و حميراند . قبايل طىّ و ازد و اوس و خزرج و لخم و همدان همه از قبيلهء كهلان متفرّع شدهاند . عرب مستعربه يا عرب اسماعيليه قبايلى هستند كه پس از استيلا بر يمن و غلبه بر قحطانيّون و آموختن زبان و آداب ايشان بتدريج در عداد طوايف عرب درآمده و در حقيقت قبول عربيت كردهاند و چون بعقيدهء علماى انساب عرب نسب اين طبقه بعد نان پسر اسماعيل بن ابراهيم نبى ميرسيده ايشانرا عرب عدنانيه نيز ميگويند . قبايل معروف عرب مستعربه عبارتند از : ربيعه و مضر و اياد و انمار قبيلهء قريش كه اسلام از ميان ايشان ظاهر شده و پيغمبر اسلام منتسب بايشانست از اعراب مستعربه يعنى عرب اسماعيليهاند .