حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

6

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

از ساير اقطار عربستان پربركت‌تر است آن را يمن خوانده‌اند و يمن چنان كه مخفى نيست از ريشهء يمن كه بمعنى بركت باشد اشتقاق يافته . سواحل عربى جزيرة العرب يعنى حاشيهء ما بين درياى احمر و جبال غربى نجد كه همان سواحل حجاز باشد از جهت آب و هوا با داخلهء شبه جزيره فى الجمله تفاوتى دارد ولىباز در آن قسمت هم به علت غلبهء رطوبت زندگانى براى مردم مناطق معتدله چندان آسان و گوارا نيست . در سراسر عربستان كوه بلند بسيار كم است فقط در مركز و جنوب غربى كوههاى كم ارتفاعى كه حدّاكثر بلندى آنها چندان از 2000 متر متجاوز نيست ديده مىشود كه عرب خود آنها را بنام عمومى جبل ياد ميكنند دامنه‌ها و اطراف اين جبال اگرچه به ظاهر بايد براى زندگانى مساعد باشند ليكن به علت تغييرات ناگهانى درجهء حرارت كه پس از زوال آفتاب يك مرتبه در ظرف نيمساعت از 27 درجه فوق صفر به 7 درجه زير صفر ميرسد وضع ناگوار ديگرى پيش ميآورد كه براى هيچ موجود زنده‌اى قابل تحمل نيست . با چنين اوضاع طبيعى نامساعدى تعجبى نيست اگر عربستان با وجود وسعت زياد جمعيت فراوان نداشته باشد و درجهء معيشت مردم آن هيچوقت از حد زندگانى سادهء بدويت و صحراگردى بالاتر نرود چنان كه جمعيت سراسر شبه جزيرهء عربستان از شمارهء ساكنين شهر لندن بيشتر نيست و مقارن ظهور اسلام هم مجموع قبايل عرب اگر از اين عده كمتر نبوده‌اند مسلما از آن تجاوز نميكرده . در چنين سرزمينى كه باران هيچوقت منظم نبارد و ريزش آسمان انحصار برگ بارهاى موقتى و نادر داشته باشد آب به قيمت جان است و يافتن و ذخيره كردن و نزاع بر سر تملك چشمه يا قناتى كه على الأتفاق بدست آيد يا جمعى زحمت تحصيل آن را قبلا كشيده باشند از اهمّ اشتغالات مردم اين گونه نواحى بىخير و بركت است . دعاى جارى عرب در حق كسى كه خير و سعادت او را بخواهد سقاك اللّه است يعنى خدا ترا سيراب سازد چه سيراب شدن مرد در عربستان به علت ندرت و قلت