حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 265
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
مينگريستند بنابراين يگانه مذهبى كه ميتوانست نفوذى در ترقّى مذهب آريانهاى ايرانى داشته باشد مذهب بنى اسرائيل بود كه بر توحيد صرف بنا شده لذا بايد ديد كه ترقّى معتقدات آريانهاى ايرانى در تحت تأثير مذهب بنى اسرائيل بوده يا جهات ديگر داشته آنچه از تتبّعات محقّقين برميآيد اجمالا اين است كه مذهب موسوى تأثيرى نداشته و ترقّى مذهب مزبور از خود آريانها است زيرا آريانهاى هندى هم با اينكه هيچ ارتباطى با بنى اسرائيل نداشتند مستقلا بتوحيد رسيدهاند و ديگر اينكه ديده نميشود كه در مذهب آريانهاى ايرانى آدابى از مذهب بني اسرائيل داخل شده باشد مبحث سوم اخلاق - مجازاتها اخلاق خلقت در نظر آريانهاى ايرانى ميدان جنگى است - جنگ خوبى با بدى يا روشنائى با تاريكى - و انسان از جنگيهاى اين ميدان مىباشد آدم پرهيزكار بعقيدهء آنان كسى است كه بهتر و بيشتر بتواند به آفرينش خوب كمك كند و با آفرينش بد خصومت ورزد كارهائى كه كمك كردن به خوبى مىباشد اينها است : ساختن خانه - احيا كردن زمين - تخمافشانى بسيار - كندن كاريز - نشاندن درختهاى مثمر - نگاهداشتن و تربيت حيوانات اهلى بزرگ و كوچك اينكارها را هرمز دوست دارد ولى آيا براى رستگارى فاعل آن كافى است ؟ نه - براى رستگارى مزدهپرست بايد نزديكان خود را دوست بدارد و قلبا دوست هرمز و دشمن اهريمن باشد از كجا معلوم مىشود كه مزدهپرست اين صفات را داراست ؟ از انديشه نيك - گفتار نيك - كردار نيك و از تشويق انديشه نيك - گفتار نيك - كردار نيك « 1 » حمد هرمز
--> ( 1 ) - انديشه نيك عبارت است از اينكه هرمز را دوست دارند و خوبى را مطلقا از او دانند و از تكبّر و بىاعتقادى و حسد و بخل بپرهيزند گفتار نيك - يعنى عبادت و احتراز از دروغگوئى و تقلّب و دعوا كردن و فحش دادن و غيبت و افتراء كردار نيك - اجراى آداب مذهبى و عمل كردن به تقوا و صدقه دادن و كمك نمودن بضعفاء و خوددارى از چيزهائى كه ممنوع است