حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

مقدمه 258

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

منتظر قيامت باشند نزديكى قيامت را شخصى موسوم به سااشيان خبر خواهد داد اين شخص ناجي عالم است و او ارواح را زنده كرده بمحاكمه آخرى خواهد پرداخت بعد سيلي از فلزّ گداخته روى زمين را فراخواهد گرفت و آن وقت است كه جنگ هرمز و اهريمن درگيرد و ظفر قطعى نصيب هرمز شود براى رستگارى بعد از مرگ و براى اينكه هركس به قدر قوّه به هرمز كمك كند بايد سه اصل را پيروى نمود انديشه نيك - گفتار نيك - كردار نيك « 1 » مذهب مانى تا چندى قبل راجع بمذهب مانى منابع مستقيم يا كتابهائى كه از زمان او يا پيروان نزديك او مانده باشد در دست نبود و هرچه در اين باب گفته ميشد از قول مورّخين مسيحى و غيره بود حال بدين منوال گذشت تا اينكه چندى قبل كتابهاى خطّى به زبان تركى و پهلوى راجع بمذهب مانى در نزديكى تورفان در آسياى وسطى پيدا شد و چند نوشته راجع بمذهب مانى بدست آمد نتيجه مقايسه مضمون اين نوشته‌ها با آنچه چينىها و مورّخين اسلامى و عيسوى نوشته‌اند اين است كه بطور اختصار ذكر مىشود مانى چنان كه خودش گويد در دهى موسوم به ( مردىنو ) در نزديكى بابل به دنيا آمده و اسم پدر او بطوريكه صاحب كتاب الفهرست « 2 » نوشته فوتّق بابك « 3 » بوده مانى گويد در سال 215 م . دو دفعه به او الهام شد كه مذهب حقيقى را در ميان مردم منتشر كند و بنابراين در سنّ 45 سالگى در موقع جلوس شاپور اوّل به تخت مذهب خود را افشاء كرد بعقيده او عالم بر دو اصل قرار گرفته خوبى و بدى يا روشنائى و تاريكى خدا صاحب اوّلى است - عفريت مالك دوّمى و مملكت هردو بى

--> ( 1 ) - در زبان آوستا هومت - هوخت - هورشت ( 2 ) - ابن النّديم الورّاق ( 3 ) - متتبّعين تصور ميكنند كه فوتّق معرب پانك است