حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 250
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
كه امروز موسوم بفوايد عامه است ميپرداختهاند از قبيل ساختن سدّها ( براى آبيارى ) و پلها و راهها و قلاع و شهرها در حدود و جاهاى لازم و ليكن بطوريكه ديده مىشود قسمتى از اين كارها بدست رنج مردم محل انجام ميشد ذخيره نقدى خزانه را چنان كه از نويسندگان ارمنى رسيده در به دو سلطنت هرشاهى ذوب و از نو باسم شاه جديد سكّه ميزدند حرفت و تجارت در دوره ساسانيان تجارت رونقى داشت زيرا ايران يگانه راه مراوده بين يونان و روم و آسياى صغير و بين النّهرين و شامات و مصر از يك طرف و چين و هند و آسياى وسطى از طرف ديگر بود و تمام كاروانها كه مال التجاره از دو طرف حمل ميكردند ميبايست از ايران يا از ممالك تابعه آن عبور كنند خود ايران هم مال التجاره زياد به عمل ميآورد كه باروپا و چين و هند حمل ميشد يكى از صادرات بزرگ ايران در اين دوره منسوجات است كه در عالم قديم شهرت زياد داشت و بانواع و اقسام ميبافتند منسوجات زربفت و پارچهها و البسه ابريشمى و پر مرغ و زردوزى و پوست و غيره نيز بصادرات ايران خيلى كمك ميكرد چون بابل جزو ايران بود قاليهاى اين شهر كه خريدار بسيار در چين داشت يكى از موادّ مهمّه صادرات محسوب ميشد و نيز موادّ آرايش صورت كه ايران تهيّه ميكرد در چين طالب داشت « 1 » چين ابريشم و كاغذ بايران ميفرستاد - هند ابريشم و ادويه و سنگهاى قيمتى - مرواريد ايران و مرجانهاى بحر احمر نيز از ايران بچين حمل ميشد - كاروان هاى چينى بايران و ايرانى بچين از جنوب كوير گبى « 2 » و سغد ميگذشتند و سغديها مراقبت زياد در حفظ اين كاروانها داشتند از شهرهاى حرفتى ايران مورّخين اسم اين سه شهر را مخصوصا ذكر كردهاند : رى - مرو - توّز ( در فارس ) عادتى شاهان ساسانى داشتند كه اگرچه بيرحمانه بود و ليكن
--> ( 1 ) - مقصود موادّى است كه اكنون بموادّ بزكى معروف است ( 2 ) - GOBIE