حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 214
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
و بعلاوه انوشيروان در جاهاى ديگر كارهاى مهمترى داشت قرارى راجع بمتاركه پنجساله داده شد و اين متاركه در 562 م . بشرايط ذيل مبدّل به صلح پنجاه ساله گرديد : 1 - دولت ايران لازيكا را تخليه كرده بروم واگذار مىكند و دولت روم متعهّد مىشود كه در ازاى اين اقدام در مدّت پنجاه سال سالى سى هزار سكّه طلا بدولت ايران بپردازد « 1 » 2 - مسيحيان ايران در مذهب خود آزاد خواهند بود و ليكن حقّ تبليغ نخواهند داشت 3 - دولت ايران ساخلوى در دربند قفقازيّه نگاه خواهد داشت جنگ با هياطله انوشيروان از صلح خود با بيزانس استفاده كرده بمملكت هونهاى سفيد قشونكشى نمود و براى اطمينان از پيشرفت خود قبلا با تركها اتّحادى بر ضدّ آنها منعقد كرد كيفيّات اين جنگها را نمىدانيم همين قدر معلوم است كه در حين جنگ پادشاه هياطله كشته شد و اين مملكت بين ايران و خاقان تركها تقسيم گرديد بدينسان كه جيحون سرحد شمال شرقي ايران شد و باختر و طخارستان ( در مشرق باختر ) و زابلستان و رخّج جزو ايران گرديدند ( تقريبا در حدود 557 م . ) بعضى عقيده دارند كه مستملكات ايران در هند كه بواسطه فشار هونها موقتا از تصرّف ايران خارج شده بود در اين زمان برگشت و بنابراين سند و پنجاب را جزو ممالك ايران اين زمان ميدانند براى تأمين اين عهدنامه انوشيروان دختر خاقان ترك را گرفت چون در دفعه اولى اسمى از تركها برده مىشود لازم است توضيح شود كه تركها تيرهاى از هونها بودند و اين تيره كه موسوم به ( آسنا ) بود از فشار امپراطور چين در 433 م . كوچيده به طرف مغرب رفت و در ازمنه بعد به دو قسمت تقسيم شد قسمت شرقى در اراضى واقعه بين مغولستان و كوههاى اورال سكنى گزيد و قسمت غربى صفحاتى
--> ( 1 ) - طبرى تاديه ساليانه اين وجه را باج تصور كرده