حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 158
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
بيشتر بوده چه در آن زمان از كونّاكسا تا طرابوزان كسى متعرّض ده هزار نفر يونانى مذكور نشد و در اين جنگ هشتاد هزار نفر رومى وقتى كه از ايران خارج مىشدند شكر ميكردند كه از دست تيراندازان ايرانى برستند جنگ سوّم با روم دو سال بعد از وقايعى كه ذكر شدباز جنگى بين ايران و روم درگرفت توضيح آنكه غنائمى از فتح ايران نسبت بروم بدست آمده بود و پادشاه ماد « 1 » از مقدار حصّه خود رضايت نداشت ولى از ترس فرهاد نميتوانست ايرادى كند اين بود كه كسى نزد مارك آنتوان فرستاده بجنگ با ايران دعوتش كرد و او فورا قشونى جمع كرده عازم ارمنستان گرديد زيرا شكست دو سال قبل از ابهّت او كاسته و بر شئونات شاه ايران افزوده بود آنتوان بعد از ورود بارمنستان فورا غضب خود را متوجّه آرتاواردس نموده تمام ارمنستان را بگرفت و ساخلو قوى در آنجا گذارده بمصر برگشت بعد در سنه 33 ق . م . مراجعت كرده و ايندفعه به طرف ارس رفته با پادشاه ماد معاهدهاى بست و بعضى از قطعات ارمنستان را به او داده يك عده پياده نظام رومى به اختيار او گذارد در اين موقع بين مارك آنتوان و اوكتاويوس كه در روم بود كدورت بالا گرفت و فرهاد از اين اوضاع استفاده كرد توضيح آنكه اوّل پادشاه ماد را شكست داده اسير كرد و بعد آرتاكسياس پسر پادشاه ارمنستان را با خود همراه نموده داخل ارمنستان شد و قواى ساخلوى روميها را يكى بعد از ديگرى اسير وستون « 2 » سردار رومي ستاسيانوس « 3 » را معدوم نمود پس از آن كار چنان بر مارك آنتوان سخت شد كه او مجبور گرديد ارمنستان را با تلفات زياد تخليه كرده بمصر مراجعت كند و ارمنستان به حال اوّلى برگشته
--> ( 1 ) - مقصود ماد كوچك يعنى آذربايجان كنونى است ( 2 ) - ستون عبارت است از ترتيبى كه قسمتهاي هم اسم دستهاى از قشون يكى در عقب ديگرى واقع است اين ترتيب در موقع حركت اجراء مىشود ( 3 ) - STATIANUS