حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 107
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
ميشدند در زمان اردشير جنايتهاى زياد در دربار روى داد : پريزاد ( استاتيرا ) زن اردشير را كه يونانى بود مسموم كرد و براى مجازات ببابل تبعيد شد - داريوش پسر اردشير كه وليعهد بود در سر يك مسئله خصوصى بتحريك اخس ( پسر ديگر شاه كه ميخواست بعد از فوت اردشير شاه شود ) سوء قصد نسبت به پدر خود نمود و بقتل رسيد آرسام پسر ديگر اردشير را بتحريك اخس كشتند و چون خيلى محبوب اردشير بود شاه در سنّ 86 سالگى از غصّه درگذشت ( 361 ق . م . ) دهم - اردشير سوّم اردشير يكى از اشخاصى بود كه در موقع انحلال و متلاشى شدن مملكتى به تخت مىنشينند و از هيچ وسيله براى رسيدن به مقصود باكي ندارند اين شاه بعد از جلوس به تخت اقرباى خود را كشت تا كسى مدّعى سلطنت او نشود پس از آن به اسكات شورشهاى ممالك ايران پرداخت در اين زمان تقريبا تمام ممالك ايران از جهت سلطنت طولانى اردشير ضعيف النّفس و بىقيد « 1 » در حال خودسرى و طغيان بودند و دولت هخامنشى روى به انحلال ميرفت اخس با لشگرى به طرف سوريّه حركت كرده شهر صيدا را پس از محاصره گرفت اهالي شهر از شدّت نااميدى بخودكشى اقدام كرده شهر را آتش زدند و وقتى كه اردشير وارد اين شهر نامي شد خرابههائى بيش نيافت ( نوشتهاند كه قريب به 400 هزار نفر در اين حريق تلف شدند ) « 2 » پس از آن جزيره قبرس تسليم شد - از سوريّه اخس بمصر رفت و بدستيارى منتور يونانى از جزيرهء ردس « 3 » آن را تسخير كرد شدّت عمل اخس در اينجا كارهاى كمبوجيه را بخاطر ميآورد ( 344 ق . م . ) والي آسياى صغير آرتاباذ كه ياغى شده بود بوساطت منتور معفوّ و مطيع گرديد
--> ( 1 ) - او را به لوئى پانزدهم فرانسه از بعضى جهات تشبيه كردهاند ( 2 ) - نلدكه - تتبّعات تاريخى راجع بايران ( 3 ) - RODOS