حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 90
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
را پذيرفتند و ليكن در آتن و اسپارت رسولان را بر خلاف عادات بين المللى كشتند و جنگ از نو شروع شد ( 490 ق . م . ) چنان كه هرودوت گويد ايندفعه قشون ايران در تحت فرماندهى يكنفر مادى داتيس « 1 » نام بود و او چنين صلاح ديد كه از راه دريا و جزاير سيكلاد مستقيما به طرف آتن برود قشون ايران اول شهر ارتره « 2 » را گرفته مردمان آن را بآسيا فرستاد بعد ششصد فروند كشتى ايران بشبه جزيرهء آتّيك « 3 » كه آتن در آن واقع است رسيده لنگر انداخت در ابتداء آتنىها نمىخواستند جنگ كنند زيرا كمكى را كه از اسپارت انتظار داشتند نرسيده بود و ليكن ميلتياد يكى از نجبازادگان آتني اهالى را به جنگ تحريك كرد و قشون آتنى در تحت سركردگى او براى جنگ با ايرانيها بيرون آمد در راه عدّهاى هم از پلاته ( يكى از شهرهاى يونانى ) بكمك آن رسيد و سپاه آتن ماراتن « 4 » را كه در طرف شمال و شرق شبه جزيره آتّيك بود اشغال نمود پس از آن ميلتياد جنگ را شروع كرد يونانيها چون ميدانستند كه ايرانيها تيراندازهاى ماهرى هستند و اگر از دور جنگ كنند طاقت تير آنها را نخواهند آورد خودشان را بىپروا بسپاه ايران زده جنگ تن به تن نمودند سپاه آتنى سنگين اسلحه بود يعنى اسلحه دفاعى ( خود و جوشن و غيره ) داشت در صورتى كه سپاهيان ايرانى فاقد اين نوع اسلحه بودند و سپرها - يشان هم به خوبى و استحكام سپرهاى يونانى نبود باوجوداين ايرانىها قلب قشون يونانى را شكافتند ولى جناحين قشون مزبور غلبه كرد و ايرانىها پس از دادن 4000 نفر تلفات بكشتىهاى خود عقب نشسته حركت كردند سپاهيان ايرانى در ابتداء ميخواستند از طرف ديگر كه بآتن نزديكتر بود حمله برند و ليكن ميلتياد نقشه آنها را دريافت و براى دفاع آتن به محل مزبور شتافت پس از آن سردار ايرانى چون وضع را چنين ديد ديگر جنگ نكرده به آسيا مراجعت نمود
--> ( 1 ) - DATIS ( 2 ) - ERETREE ( 3 ) - ATTIQUE ( 4 ) - MARATHON