سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
684
تاريخ ايران ( فارسى )
دسته جلودار شامل 12 افسر در چهار اتومبيلسوارى كه حامل اشياء و اموال ، ذخائر و مهمات آنها بود و 36 اتومبيل فردبارى كه حامل پولهاى مسكوك بودند عازم حركت از راه ايران گرديد . هدف فورى اين ميسيون انزلى ( بندر پهلوى فعلى ) بود . سرزمينى كه خط سير اين هيئت بود داراى اختلافات خيلى زياد بوده و هرقسمتش به كلى مغاير قسمتهاى ديگر بود . ملاحظه كنيد طرف خانقين كه 94 ميل شمال شرقى بغداد است جاده سهل العبور بود ، زيرا كه آن از دشت مسطحى كه خاكش از جنس شن بود ميگذشت و هوا هم خوشبختانه خشك بود . فاصلهء خانقين كه در مرز ايران واقع شده تا همدان 240 ميل است . جاده بطور يكنواخت بر ارتفاع خود ميافزايد و زنجيره جبال پشتسرهم بزاويهء قائمه تقاطع مىكند . پس از عبور از كرمانشاه به همدان ميرسد كه در ارتفاع 6280 پا مىباشد . در طول اين قسمت راه اتومبيلها توانستند بواسطهء وضعيت مساعد هوا به خوبى عبور كنند و اين جاده در تمام مدت سال كمى سفت و محكم و مضبوط بوده است . قسمت سوم راه كه از همدان تا انزلى است 267 ميل مىباشد كه از جادهاى شوسه كه بوسيلهء يك كمپانى راهسازى روسى در چند سال قبل درست شده بود ميگذشت ، ولى آن بواسطهء استفاده و به كار رفتن زياد در مدت جنگ خيلى خراب شده بود . اين راه تا بقزوين از فلات خشك و برهنهء ايران عبور مىكند و بعد پس از صعود بجبال البرز دوباره به جنگلهاى انبوه گيلان كه داراى آب و هواى مالاريائى است سرازير مىشود . آنچه تا اينجا راجع به جاده گفته شد كافى است ولى بايد موقعيت محلى را اكنون تحت مطالعه گرفته شرحى در اطراف آن صحبت داشت . ما بين مرز ايران و كرمانشاه خطر حمله و هجوم از طرف كردها و سنجابيها در بين بود ، ولى اين حمله براى نيروئى كه در نظر اين قبائل خيلى بزرگ جلوه مينمود جزئى بود . قطع نظر از اينكه راهزنان و غارتگران غالبا در اواسط زمستان در اماكن و منازل خود مانده معلوم بود كه از عبور آنها از كشور ايران جز جنگليها كه نقش كاملا مهمى در صحنهء ايران بازى مىنمودند هيچگونه مانعى ديگر وجود نداشت .