سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

588

تاريخ ايران ( فارسى )

محاصرهء تبريز به اين ضربت موفقانهء وارده بر پيكر مشروطه در تهران جوابى كه داده شد از ناحيهء آذربايجان بود و آن انقلابى بود كه در تبريز برپا شد . چنان كه در اين تاريخ نشان داده شده شهرستان مزبور در دلاورى ساكنين خود هميشه معروف بوده است . آنها از اخلاق شاه باخبر بوده و در اياميكه شاه فرمانفرماى آذربايجان بود از جور و بيدادى او به تنگ آمده بودند . اين انقلاب بواسطهء اقدام بعضى از علما و روحانيون مستبد و مرتجع كه در 22 ژوئن تلگرافى بر ضد مشروطه به شاه نموده و تقاضاى برهم زدن آن را كرده بودند تسريع شد . مليون به آنها حمله كردند و در ابتدا چنان فشار سختى بايشان وارد آوردند كه مجبور به برافراشتن بيرق سفيد شدند ولى ستار خان كه با باقر خان مقدر شده بود وقايع تبريز را بر عهده بگيرند پيروان خود را تهييج نموده و سلطنت‌طلبان را عقب رانده و بدين ترتيب يكى از سى محلهء تبريز را به تصرف درآوردند . پس از اين موفقيت ابتدائى سلطنت‌طلبان را بتدريج از شهر بيرون كردند و جريان امور تا يك چند بروفق مرام بود . اخبار انقلاب موفقانه در تركيه در ماه اوت طبعا مشروطه خواهان را بغايت تهييج نموده و دانستند كه از همسايگان غربى خودشان گذشته از اينكه جاى هيچگونه نگرانى براى اظهار خصومت نيست تا اندازه‌اى از همدردى و حمايت آنها هم برخوردار خواهند بود . در مدت پائيز و زمستان نفرات آرتش شاهى شروع به جمع‌آورى شده و بتدريج راهها يك‌يك مسدود و در آخر نيز جادهء جلفا بسته شد . بالاخره در ماه فوريه 1909 محاصرهء شهر تبريز كامل شد . عين الدوله فرماندهى نيروهاى محاصره‌كننده را بدست گرفت . اين نيروها بيشتر از طوائف بدوى راهزن تشكيل ميشد . در ماه اوت 1908 و بعدا 400 قزاق ايرانى و شش توپ بعنوان كمك به آنها رسيد ولى تصادمات سخت زورمندى بوقوع نه پيوست . منظور نظر آرتش شاه در جديت‌هائى كه بخرج ميداد همانا بيشتر براى غارت و چپاول بوده است . ولى عاقبت تبريز را قحط فراگرفت . در اين موقع شاه ما بين دو فرمان مردد بود كه كدام‌يك را صادر نمايد و آن دو يكى فرمان گشايش مجلس جديد و ديگرى اعلام اينكه مجلسى كه توسط مجتهدين تأسيس شود مخالف با شرع اسلام است