گرديد و شايد ممانعت كرد كه خط فاصل انگليس از جنوب ولايت قاين كشيده شود . همانطور كه قبلا نيز ذكر شد چون در روسيه براى نقض قرارداد دستهاى قوى در كار بودند تمام مواد قرارداد را بدون اينكه دقت كافى براى مذاكره باشد به عجله ترتيب دادند . اين موضوع باقى ميماند كه ذكر شده كه تأسيسات عظيم نفت در درهء كارون خود به تنهائى كافى است كه ثابت كند كه نظريهء حكومت هند صائب و درست بود . چنان كه راه‌آهن بغداد و وضع كويت از نتايج جنگ بزرگ در اين مورد براى بريتانياى كبير مفيد و نافع ثابت ميشدند . حال ما به شرح اثرات اين قرارداد در مناسبات بين ايران و دو دولت امضاءكننده مىپردازيم . بايد دانست كه در آن زمان نفوذ و محبوبيت عامهء بريتانياى كبير بواسطهء همدردى عميقانه با آمال و آرزوى ايران براى تأسيس حكومت و دولت بهترى باوج كمال بوده ، بر خلاف روسيه را به نظر سوءظن و ترس مىنگريستند ، چنان كه دولت روسيه كوشيد كه از قرارداد استفاده نموده منطقهء نفوذش را جذب و بلع كند . در صورتى كه بريتانياى كبير كه تمايل و آرزوى حقيقى او ابقاء استقلال ايران بود با موفقيت كمى سعى نمود كه دولت روسيه را وادار نماند روح قرارداد را در نظر گرفته و درعين‌حال با يكديگر درهم بياميزند . وقتى كه تمايل واقعى سياست روسيه فهميده شد وظيفهء سفير بريتانيا در تهران منتها درجه مشكل و سخت گرديد ، چه ايرانيان روى اصل ادغام جزء در كل معتقد شدند كه مناسبات بين دو دولت هروقت به هم بخورد منافع آنها كمتر دچار خسارت و ضرر مىشود ، البته آنها در نظريهء خود محق بودند . چه دستورات مشابهى كه به دو سفير دو كشور داده شده بود آن بود كه با يكديگر همكارى نزديك نموده و از بروز هرگونه اختلاف جلوگيرى نمايند . حال بايد ديد كه ايران راجع به خود قرارداد چه فكر ميكرد ! هيچ كشورى هر چند ضعيف و ناتوان و زوال‌پذير هم باشد دوست ندارد كه او را مورد بىاعتنائى قرار دهند و سخن اينجاست كه اين قرارداد بدون مراجعه و مشاورت با ايران تنظيم شده بود . علاوه بر اين مسائل ديگرى هم در ميان بود . ايرانيان سياست خود را برپايهء رقابت دائمى بين