مظفر الدين شاه فصل هشتاد و دوم اعطاى مشروطه به ايران هيچكس نميداند كه چگونه مشروطه را بدست آورديم ، به نظر ميآيد كه مشروطه خودبخود از زمين سبز شده است . از گفته‌هاى عوام . منشأ جنبش مشروطه‌خواهى در فصول گذشته بيان نموديم چگونه ايران كه اوضاع آن بىشباهت باوضاع اروپا در قرون وسطى نبود كم‌كم رو به بيدارى رفت . اين امر معلول علل چندى بود و مهمتر از همه تأسيس خطوط تلگرافى بود كه اساسا بدست مأمورين انگليسى اداره ميشد . اين مأمورين دائما در تماس نزديك با مردم بوده و براى بهبود اوضاع نيروى بزرگى بودند . بعلاوه مبلغين مذهبى انگليسى و آمريكائى نيز با تعليمات اخلاقى و جانفشانىهاى خود توانستند در بعضى نقاط هزارها جوانان و دختران ايرانى را با تعليم و تربيت صحيح پرورش دهند . اين مبلغين در مريضخانه‌هاى خود صدها نفر را معالجه نموده و با حسن اخلاق و فداكارى بهترين كمك و معاونت عمومى را به تودهء ايران نمودند . « 1 »

--> ( 1 ) - نگارش اين فصل بيشتر برپايهء تحقيقات نگارنده از عدهء زيادى از رفقاى ايرانى بود كه بيشتر آنها رلهاى مهمى در انقلاب مشروطه بازى نموده‌اند . بعلاوه به كتابهاى آبى نيز رجوع شده . پروفسور برون در كتاب خود بنام « انقلاب ايران » نيز اطلاعات گرانبهائى را جمع نموده است . ( مؤلف )