سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
506
تاريخ ايران ( فارسى )
موافقت نمود كه در صورت بروز اختلاف بين دو دولت براى حل آن بايستى قبل از توسل به اسلحه به اهتمامات دوستانهء دولت انگليس مراجعه نمايد . از سفير بريتانيا عذرخواهى مناسبى شد و با ميرزا هاشم آشتى نموده و تمام استنادات و تهمتهاى برعليه زوجهاش پس گرفته شد . وى كه علت اصلى قطع روابط شده بود در اينموقع ناپديد گرديد . ايرانيان در اينموقع از نجابت و علو همت انگليسها متعجب و متحير شدند كه نه گارانتى ( وثيقه و كروى ) از آنها خواستند و نه تاوان جنگ و امتيازى مطالبه كردند . غرض هيچگونه تحميلى بر آنها نگرديد . سرور و خوشحالى صدراعظم را نيز وقتىكه ديد هيچگونه تقاضائى براى عزل او نشده است ميتوان حدس زد تا چه اندازه بوده است « 1 » . از نظر انگليسها مناسبات آنها با ايران پس از جنگ بهتر شد و ايرانيان خيلى كم از اين جنگ به تلخى ياد ميكنند و چون در چند هفتهء بعد شورش هند شروع گرديد خيلى خوب بود كه نيروهاى انگليس در ايران و يا در افغانستان گرفتار نبودند . حكمران جديد هرات حكومت ايران كه قبلا از شرائط معاهده آگاه شده بود در تسليم محمد يوسف به خويشاوندان صيد محمد عجله نمود و آنها هم وى را گرفته بقتل رسانيدند . يك سردار مهاجر و پناهنده بار كزائى بنام سلطان احمد خان كه برادرزاده و ناپسرى دوست محمد بود بفرمانروائى هرات برگزيده شد بدين شرط كه خطبه بنام شاه بخواند . سردار جوان با عجله و شتاب روانهء حوزهء حكمرانى خود شد و زمانى وارد هرات گرديد كه سردار ايرانى يكى از شاهزادگان اصيل هنوز از اين قرارداد جديد خبر نداشت . اين شخص يك دفعه از خواب بيدار و بواسطهء سر زده وارد شدن و مزاحمت اين افغانى مبرم متغير شده امر كرد كه او را گرفته
--> ( 1 ) - ميگويند كه ما ابتكار لباس خاكى را مديون اين جنگ ميباشيم . خاكى واژهء فارسى است و چنين ظاهر مىشود كه بعضى از نيروهاى ايرانى كه در اونيفورم خاكى رنگ بودند از يك فاصلهء دورى ديده نميشدند . مقامات حكومتى هند بدين ترتيب اين رنگ را براى اونيفورم سپاهيان اختيار كردند . ( مؤلف )