سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
505
تاريخ ايران ( فارسى )
سوارنظام و استعمال غير لازم و بىپروائى آن بطور مؤثر تعقيب نشدند و اگر آن بطور صحيحى مصرف و استعمال شده بود ممكن بود شكست ايرانيان مبدل به تباهى و انهدام گردد . عمليات بعدى بر ضد محمره ( خرمشهر فعلى ) متوجه بود . در ماه مارس نيروى اعزامى سوار كشتى شده و بسرعت تمام بسوى شط العرب راندند . محمره كه مطابق عهدنامهء ارز روم بدست ايران افتاده بود « 1 » قويا سنگربندى شده و آتشبارهاى سنگين در هردو طرف رود كارون نصب شده بود . در نتيجه وظيفهء اوترم خيلى سنگين و سخت بود و چنين به نظر ميرسد كه او وظيفهء خود را با مهارت تمام بانجام رسانيد . يك آتشبار و خمپارهاى روى الوارهاى شناور تعبيه شده بود و شبانه به بالاى رودخانه در نقطهء مقابل آتشبار توپخانهء ايرانى در ساحل راست كارون كشيده شد . از طرف ايرانيان هيچگونه ممانعتى از عبور آن به عمل نيامد . در هنگام صبح روز بعد آتش توپخانهء كشتىهاى بخار با كمك اين آتشبار قلاع را خاموش ساخت و كشتىهاى نقليه به كارون كشيده شده و نيروها در محلى از دو ميلى بالاى محمره پياده شدند . ايرانيان فرار كرده توپها ، مهمات و اردوگاه را در پشت سر جا گذاشتند . اوترم يك دسته سفائن جنگى كوچك در كارون تا به اهواز كه تصرف شد روانه ساخت درحالىكه ارتش ايران عقب مىنشست و بدين طريق عمليات خاتمه يافت . تصميم به صلح 1857 م دولت ايران پس از تصرف بوشهر مستقيما درخواست صلح نموده بود و معاهدهء صلح در حقيقت قبل از لشكركشى كارون به امضاء رسيد . اما بواسطهء نبودن وسائل مخابرهء تلگرافى خبر امضاى معاهده بموقع به اوترم نرسيده بود . طبق شرائط اين معاهده كه در پاريس صورت گرفت شاه قبول نمود كه افغانستان را تخليه نموده و استقلال و تماميت ارضى آنجا را برسميت بشناسد . علاوه بر آن شاه
--> ( 1 ) - براى آگاهى از اين معاهده به فصل هفتاد و نهم همين كتاب رجوع شود . ( مؤلف )