الدرد پوتين‌جر « 1 » نگاشته شده برنز را با كمال بىانصافى در پشت اين قهرمان ، زمينهء تاريك او قرار داده‌اند ، يعنى از او بدگوئى شده است . كى چنين مينگارد « اگر برنز را گذارده بودند كه پيشنهادات خود را عملى كرده و تجربيات خود را بمورد عمل بگذارد شايد ميتوانست سردارهاى قندهار و امير كابل را آشتى داده و برج و باروى محكمى در افغانستان در مقابل حملهء ايران و آنتريك‌هاى روسيه برپا دارد « 2 » » . در خاتمه اين را هم بايد اضافه كرد كه نظريات م . نيل راجع به اين مسئله عملا با آن بعينه يكى است . تعهدات ويتكاويچ دوست محمد خان چون فهميد كه حكومت بريتانيا حاضر نيست به او پيشنهاد معقول عادلانه‌اى بكند در اين موقع به طرف ويتكاويچ كه به او وعدهء كمك از طرف روسيه داده بود متوجه شد از جمله موافقت‌هائى كه با او شد يكى آن بود كه روسيه شاه را در لشكركشى بر ضد هرات كمك نمايد . معهذا مأموريت او مانند مأموريت برنز بىنتيجه ماند و عاقبت دولت روس او را طرد كرده و او هم از اين صحنه ناپديد گرديد « 3 » دوست محمد خان چون از كمك و استظهار نامعلوم و مبهم دولت روسيه راضى نبود بوسيلهء بستن يك معاهده با محمد شاه بر ضد كامران ميرزا موقعيت خود را محكم ساخت « 4 » بدين ترتيب بواسطهء ناموزونى و بىلياقتى مأمورين بريتانيا دوست محمد مجبور باقداماتى شد كه آن براى سياست بريتانيا فوق العاده زيان‌آور بود . دومين محاصرهء هرات 1838 - 1837 ميلادى در 1836 شاه تمامى موقع مناسب خود را براى عمليات بىنتيجه‌اى برضد تركمان‌هاى خدعه‌گر و گريزپا تلف نمود . در سال 1837 شاه آرتش خود را در شاهرود جمع‌آورى كرده و از راه خراسان

--> ( 1 ) - Eldred Potinger ( 2 ) - كتاب موصوف الذكر . جلد اول صفحهء 311 . ( مؤلف ) . ( 3 ) - او بالاخره انتحار نمود . براى بدست آوردن حقائق راجعهء به ويتكاوپچ به كتاب « انگليس و روسيه در مشرق » صفحهء 152 رجوع شود . ( مؤلف ) ( 4 ) - در سفرنامه‌ها و ژورنالهائى كه در دبيرخانهء بمبئى محفوظ مانده شرح جالب‌توجهى از سفارت افغان به نزد محمد شاه بقلم خود سفير كه اصلا ايرانى بوده تحرير يافته است . ( مؤلف )