سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
465
تاريخ ايران ( فارسى )
انگليسها مبنى بر اين بود كه دولت ايران در اول به جنگ تجاوزكارانه قيام نموده است ، ولى اگر ثابت ميشد كه دولت روسيه دولت متجاوز بوده و نيروهاى او خاك ايران را مورد هجوم قرار دادهاند بريتانياى كبير در يك موقعيت بسيار دشوارى واقع شده و مجبور بود با دولتى جنگ كند كه با او روابط دوستانه داشت . سرجان مكدونلد كه به نجات عباس ميرزا آمده و به او در موقع احتياج مبرم پول قرض داده بود موفق شد كه يك قراردادى بهبندد كه بموجب آن با پرداخت دويست هزار تومان مادهء سه و چهار قرارداد سابق باطل و ملغى گردد « 1 » . مبلغ مزبور مورد احتياج ضرورى و فورى « عباس ميرزا » بود . به همين سبب بمحض وصول آن ژنرال پاسكيويچ تبريز را تخليه نمود . لغو نمودن اين دو ماده بوسيلهء سرجان مكدونلد نشان ميدهد كه ديپلماتهاى زبردست از تغيير وضعيت ايران كه آن در بالا ذكر شد آگاه شده بودند . اين تغيير بواسطهء انتقال دادن مركز تصفيهء مهام امور در طهران از لندن به كلكته به خوبى آشكار ميگردد . بوسيلهء اين حك و اصلاح معاهدهاى كه آن مستلزم تهيهء سيورسات و مخارج قشون ايران بود و با موقعيت جديد غيرقابل اجرا بوده است او يك خدمت شايان و درخشانى به بريتانياى كبير نمود . در حالى كه اين مبلغ نقد براى متفق از پا درآمدهاش بىبها بود . قتل گرىبايدوف 1828 م سالى كه معاهدهء تركمانچاى به امضاء رسيد براى ايران يك سال بىنهايت شومى بود . مطابق شرائط عهدنامه قسط سوم غرامت بايستى در تاريخ 27 اوت به نمايندهء روسيه تحويل شده و اگر تأخيرى در آن روى دهد
--> ( 1 ) - معاهدات اچىسون صفحهء 57 . مادهء سوم معاهدهء قطعى پس از اظهار مقصود آن كه « كاملا دفاعى مىباشد » و بيان مواد و منظور كه « تجاوزات دشمنان را دفع نمايند » چنين اشعار ميداشت كه « حدود ارضى دو كشور روسيه و ايران بايستى با نظر دولت بريتانياى كبير و ايران و روسيه معين شود » ماده 4 شرط نموده بود كه اگر يك دولت اروپائى ايران را مورد حمله قرار دهد دولت بريتانياى كبير در صورتى كه دولت ايران تقاضاى كمك نمايد « نيروهاى مورد لزوم » را از هندوستان روانه نمايد و يا بجاى آن كمك خرجى بملغ 200 هزار تومان ساليانه براى مخارج آرتش ايران بهپردازد . ولى اگر جنگى واقع شود كه تجاوز و حمله از طرف ايران باشد اين كمكخرج پرداخت نميشود . ( مؤلف )