تسليم تبريز 1827 ميلادى دورهء اين لشكركشى اينوقت قريب باتمام بود . چون فرمانده روسى نخجوان فهميد كه روحيهء ايرانيان خراب شده و استان تبريز قادر بدفاع از خود نميباشد تصميم به تصرف آنجا گرفت و با يك نيروى كوچك مركب از پنج هزار نفر بدانسوى شتافت . شهر تبريز بدون كشمكش و جنگ توسط پيشوايان خود بروسها تسليم شد . بواسطهء اين موفقيت روسها بر زرادخانهء شهر و تقريبا تمام ذخائر توپخانهء ايران و همچنين بر خانواده‌هاى سران و پيشوايان شهر استيلا يافتند ، ولى ديگر ادامهء اين كشمكش و نبرد نااميدانه سودى نداشت و ديكتهء شرائط صلح هم واگذار بروسها بوده است . معاهدهء تركمان‌چاى 1828 م فاتحين بواسطهء خصومات و تدارك جنگ با تركيه گرفتار و دست پاچه بودند و خواهش‌ها يا مطالبات و تقاضاهاى آنها را اگرچه سبك نبود ولى نميتوان خيلى سخت و شديد هم دانست . شرائط و مواد عمده عبارت از اين بود كه ايرانيان ايالت حاصلخيز ايروان و نخجوان را بروسها واگذار نموده و مبلغ ده كرور تومان كه مساوى سىميليون روبل نقره و يا سه ميليون ليره بود بعنوان غرامت بپردازند . سرحد بين دو دولت مطابق مادهء چهار اين عهدنامه معين گرديد ، « 1 » و آن از رود ارس شروع شده و تا طول شرقى 48 درجه امتداد مىيافت . از اين نقطه مرز به طرف جنوب تمايل يافته پس از اينكه نواحى طالش را كه شامل لنكران نيز بود بروسيه واگذار ميكرد دوباره به طرف مشرق تا بحر خزر و آستارا ميرسيد . طبق مادهء هفتم عباس ميرزا رسما به وليعهدى و وراثت تاج‌وتخت ايران شناخته شد . مطابق مادهء دهم دولت روسيه حق تعيين كنسول‌ها و نمايندگان و حاميان تجارتى « در هرجا كه مصلحت بازرگانى دولت اقتضا كند » را بدست آورد . مسئله « تجارت و حفاظت اتباع » موافق معاهدهء جداگانه مورد تصديق قرار گرفت . مطابق شرائط آن قبول شد كه از صادرات و واردات مبلغ پنج درصد بعنوان حقوق گمركى دريافت شود . هم‌چنين افسران

--> ( 1 ) - معاهدات آچىسون ضميمهء 16 . ( مؤلف )