زيادى به شكل سربازان اروپا تعليم داده و اقسام حركات و عمليات نظامى حتى رژه رفتن را به آنها آموختند . پس از اينكه نفوذ فرانسويان از ميان رفت معلمين انگليسى جاى آنها را گرفتند . اين مجاهدت و كوشش كه ايرانيان را باصول و تعاليم نظام اروپا آشنا سازند قاعدة قابل تمجيد بوده ولى همين قسمت به خرابى كشور آنها كمك نمود . قدرت نظامى ايران هميشه اوقات در سواران عشائر و ايلات واقع شده كه بواسطهء سرعت و فرزى حركت خود ميتوانستند در اطراف يك نيروى منظم دشمن در صحرا حلقه زده و به دستجات كوچك لشكريان سواره پياپى حمله ميبردند و از دسترس پياده‌نظام كند حركت ، خود را دور نگاه ميداشتند . بوسيلهء همين نيروها بود كه نادر شاه پس از مغلوب ساختن تركها بوسيلهء حملات مشعشع بسوى دهلى راند و هيچ چيز جز اين ارتش اميد نميرفت كه بتواند يك قشون اروپائى را برهم بزند . راولينسون « 1 » كه در دورهء بعد معلم نظام ايران شد چنين مينويسد : « ارتش ايران در پرداخت حقوق ، ملبوس ، غذا ، وسائل نقليه ، تجهيزات ، مباشرت و ترفيعات يا فرماندهى قشون و خلاصه در تمام شئون فاقد اصول و نظم و ترتيب بوده است . . . چنانچه ما يك ارتش منظم با قاعده‌اى بايران تقديم نمائيم كه تا خود را از قيد دوستىهاى غيرقانونى فرانسه بازدارد براستى آنوقت ميتوان گفت كه ما به او لباس بلند نسوس « 2 » پوشانيديم . » جنگ ايروان الحاق گرجستان بدست روسيه لطمهء فراوانى به حيثيت و اعتبار ايران وارد آورد ، چه آن كشور مدتها جزو كشورهاى خراجگذار ايران بوده است ، ليكن مخاصمات بين ايران و روسيه وقتى شروع شد كه ژنرال سىسيانوف ظاهرا بدون اعلان جنگ بسوى ايروان حركت نمود كه با دلايلى كه در دست داشت معتقد بود كه آن را حاكم و فرماندار خائنش بوى واگذار خواهد كرد . اولين جنگ در حوالى شهر اچميازين كه مركز اقامت خليفهء بزرگ ارامنه بود رويداد ، ولى نتيجهء قطعى بدست نيامد . چندى بعد اردوى ايران غافلگير شده و قشون وليعهد منهزم گرديد . پس از اين پيروزى شهر ايروان محاصره شد و فرماندار آنجا كه از

--> ( 1 ) - Rawlinson ( 2 ) - Nessus