حملهء روس‌ها 1210 هجرى ( 1796 ) در آنجا كه ما منازعات آغا محمد خان و نابرادرى او مرتضى قلى خان را بر سر سلطنت مذكور داشتيم و گفتيم كه مرتضى پس از مغلوبيت بروسيه گريخت . در اينجا با او به خوبى رفتار شده و ظاهرا خيال داشتند كه براى پيشرفت جاه‌طلبى و آمال روسيه او را آلت كرده و مورد استفاده قرار دهند . كاترين از اينكه نتوانسته بود برطبق معاهده به گرجستان كمك كند بىشك دچار حسرت بود . بنابراين مصمم شد كه انتقام حمله و هجوم ايرانيان را بگيرد و ممكن است علل و موجبات ديگرى هم براى اين عمل او بوده است . « 1 » بارى در سال 1796 يك ارتش چهل هزار نفرى روس دربند ، باكو و ديگر نقاط مستحكم را تصرف نمودند . ژنرال روس در زمستان در دشت مغان در حالى كه تمام ناحيهء شمالى آن را در تصرف داشت اردو زد . آغا محمد خان مصمم بود كه در بهار با آنها روبرو شود ، ولى در اين موقع امپراطريس كاترين درگذشت . جانشين اوپل « 2 » رويهء مخالف مادرش را پيش گرفت . ارتش روسيه عقب نشست و احتمال خطر روسها از بين رفت . شاه از اين حسن اقبال خوشوقت شد و تصميم گرفت دوباره به گرجستان حمله ببرد . او هنگامى كه در شصت ميلى ارس بود مردم شيشه كه فرماندار آنجا را بيرون كرده بودند از او درخواست نمودند كه قلعه را در تصرف خود بگيرد و بعد از يك حركت و پيشروى تند و سريع ، او رود ارس را در حال طغيان ديد ولى لشگريانش قسمتى با قايق و قسمتى بوسيلهء شنا از آن گذشتند و بالاخره قلعهء شيشه بدست آنها افتاد . قتل آغا محمد خان 1211 هجرى ( 1797 ) سه روز پس از تصرف اين قلعهء مستحكم شاه از صداى نزاعى كه بين دو نفر از نوكرهاى شخصى او واقع شده بود مضطرب شد و

--> ( 1 ) - رجوع شود به كتاب « تصرف قفقاز بدست روسيه » صفحهء 95 . ( مؤلف ) ( 2 ) - aul