سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

306

تاريخ ايران ( فارسى )

اين سفارت از دو مأمور سياسى و هشتصد همراهان تشكيل يافته بود و چون صفويها به مهمان نوازى عادت داشتند از مسكويها در يك قصر با شكوهى پذيرائى به عمل آمد ولى به زودى معلوم شد كه اين عده تجّارى ميباشند كه براى اينكه از پرداخت حقوق گمركى معاف شوند خود را به صورت سفرا درآورده‌اند . شاه عباس خيلى از اين دوروئى غضبناك شد و در حقيقت حق هم داشت ، بنابراين با مسكويها به تحقير و اهانت رفتار نمود و بدون اينكه به آنها جواب رسمى بدهد همگى را باز گردانيد . گراندوك براى جبران اين تحقير و توهين ، قزاق‌هاى جنوب روسيه را تحريك نمود تا بمازندران حمله نمايند . در اول قزاق‌ها موفق شدند و حتى فرح‌آباد مركز آن ايالت را آتش زدند . پس از آن در شبه جزيرهء ميان كاله كه نزديك بايستگاه دريائى فعلى روسها ( آشوراده ) مىباشد خود را مستقر ساختند ولى ايرانيان آنها را از اين نقطه بيرون راندند . اين حمله اولين عمل مهاجمانهء روسيه برعليه ايران بوده است « 1 » . سليمان 1105 - 1077 هجرى ( 1694 - 1667 ) صفى فرزند ارشد عباس در موقع مرگ پدرش بيست ساله بود . چون وزرا نميخواستند يك مرد بزرگ و بسن رشد رسيده بر آنها سلطنت كند چنين وانمود كردند كه شاهزادهء جوان كه در اندرون محصور بود كور شده است و بدين ترتيب پيشنهاد نمودند كه برادر كوچكتر او را پادشاه كنند . اين تحريكات بر اثر وفادارى يك خواجه برهم خورد و صفى بالقب سليمان بر تخت جلوس كرد . سلسلهء صفوى در تحت سلطنت اين پادشاه جديد كه عياش و شهوت‌ران بود و هيچگونه خصائل جنگى نداشت كم‌كم رو بزوال نهاد . تصرف قشم بدست هلنديها او را به عمل تحريك ننمود ، حتى وقتى ازبكها بخراسان حمله نمودند در حال او تشويشى روى نداد . بعلاوه علت مزاج او در سالهاى اخير عمرش وى را در اندرون نگاهداشته بود و در آنجا كاملا در زير نفوذ خواجگان و زنان قرار گرفت . با اينوصف باز كشور ايران در آرامش قرار داشت و اين سلسله از افتخارات گذشتهء خود هنوز لذت ميبرد . سليمان شكوه

--> ( 1 ) - شاردن ، كتاب « تاجگزارى شاه سليمان سوم » صفحات 54 - 152 . ( مؤلف )