سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

295

تاريخ ايران ( فارسى )

ديگر از اشياء كارخانه‌هاى امروز انگلستان از نقوش قاليهاى ايرانى اقتباس شده است . بردوود ميگويد « نقش‌ونگار جديدى كه اكنون به شكل درخت زندگانى ، يا غنچه و گل و يا خانه‌هاى چهارگوشه باب شده هريك نمونه‌هاى معمولى را طى مىكند و با اينكه نقش‌ها قدرى آزاد و ديگرگون شده و شكل طبيعىترى به خود گرفته است هنوز هم نقوش سبك ايتاليائى در قاليهاى شاه عباسى ايران متداول مىباشد . » در دورهء سلطنت ساسانى قاليهاى معروف به سوسن گرد در مغرب زمين شهرت و اهميت مخصوصى داشت و موقعى كه سعد وقاص شهر تيسفون را تصرف كرد در ميان غنائم آن يك تخته از اين نوع قالى از ابريشم خالص به طول 60 ذراع بدست اعراب افتاد . زمينهء اين قالى نقش فردوس برين بود . متن آن زرى اصل ، جويهاى آب بوسيله بلور ، برگهاى درختان با ابريشم و شكوفه‌ها با سنگهاى قيمتى منقوش و مجسم شده بود . داستان اين قالى عجيب كه شايد چندين نمونه از آن بافته شده بود از خاطرها محو نگرديده و برخى ميگويند يك تخته از اين قالى را براى شاه عباس نيز بافته‌اند . جنس اين قالى از پشم و دو جوى آب يكى طولى و ديگرى عرضى اين قالى را به چهار قسمت تقسيم مىكند . خانم ويلير استوارت دربارهء آن مىنويسد : « طول جويهاى آب كه نقش مبرزّ اين قالى مىباشد نامتساوى . اما رويهمرفته شكل آنها تصوير صليب كامل باستانى را مجسم ميسازد . نقش وسط قالى شبيه يك حوض كوچكى است فواره‌دار كه چهار پرنده در آن شنا ميكنند . شكل اين پرنده‌ها تركيب عجيبى است از قو و طاوس شاهانه . اين قالى خيابانهاى معمول قديم از سرو و درختان ميوهء شكوفه‌دار را با پرنده‌گان خيالى آنها جفت‌جفت كه نوكهاى خود را روبهم گرفته‌اند نشان ميدهد و در حاشيهء قالى جويهاى آب و گل و لاله نمايان است . چهار درخت چنار در چهارگوشهء زمينهء آن قرار دارد كه در واقع چهار خيابان را مجسم ميسازد . مربع‌هاى اطراف حوض مركزى را نيز درختان فراگرفته‌اند « 1 » . در اينجا لازم است دربارهء قالى معروف مقبرهء اردبيل كه بنا به كتيبهء متن آن در سال 946 هجرى ( 1540 ) در دورهء سلطنت شاه طهماسب صفوى بافته شده

--> ( 1 ) - « باغهاى مغول كبير » صفحهء 149 . تأليف ث . م . ويليراستوارت ( C . m . Villier Stvart ) كه آن از كتابهاى ذيقيمت بشمار ميآيد . ( مؤلف )