يافته بود كه وقتىكه در بيست سال پيش من آن را ديدم هنوز در اركانش خللى راه نيافته بود . دربارهء آن من چنين يادداشت كرده بودم . « اين قلعهء قديمى بزرگ هنوز عملا سالم و بىعيب است ، داراى در بزرگى است كه در آن گل ميخهاى آهنين به كار رفته است . از طرف جلو بوسيلهء يك قورخانه‌اى محافظت مىشود ، در جناح قورخانه يك قورخانهء ديگرى وجود دارد و بعد از آن قراول‌خانه قرار دارد ، در پشت آن ، قسمت سفلاى قلعه ديده مىشود ، خود قلعه از يك ميدان كه در آن يك مخزن بزرگ آب كه اكنون خالى - است تشكيل يافته ، دور ميدان سربازخانه‌ها ، انبارها قرار دارد كه در ديوار ضخيم چهل پائى قلعه بنا شده . سراشيبى تندى ما را بقسمت داخلى قلعه هدايت ميكرد . در آنجا يك انبار عالى ديديم كه به شكل بيضى و بابعاد چهل پا بلندى و پنجاه پا درازى آن بود . يك راهروى دور اين انبار را احاطه كرده بود كه بيست پا از كف انبار بلندتر بود ، اينجا نيز خالى بود ، يك جاده سربالائى ديگرى ما را به منتهاى بلندى قلعه كه شصت پا از سطح زمين ارتفاع داشت هدايت ميكرد . از آنجا به خوبى منظرهء مخروبهء شهر كه كاخ مجلل آن باقى مانده بود به نظر ميرسيد و اينطرف و آنطرف توپهائى افتاده بود كه خود شاهد بىزبانى از گذشتهء پرآشوب شهر مىباشد « 1 » آغاز روابط دريائى انگلستان با مشرق ارتباط انگليسىها با هندوستان از زمانى شروع شد كه سفاين اسپانيائى شكست خوردند و اين واقعه فوق العاده باعث تهييج نياكان ما گرديده بود . بارى پس از آنكه خطر اسپانيا بر طرف شد در عرض يكسال عده‌اى از بازرگانان انگليسى از ملكه اليزابت درخواست كردند كه باب تجارت را با هندوستان مفتوح سازند . ملكه هم فورا مسئولشان را اجابت كرد . با آنكه كوشش‌ها و مساعى اين پيشاهنگان با عدم موفقيت مواجه شد ، اما در ضمن عملى بودن نقشهء آنان ثابت گرديد و اولين مسافرت اكتشافى هلندىها به بنتام باعث ازدياد توجه عمومى گرديد و آن مسافرت بالاخره منجر باعطاى فرمانى شد كه بموجب آن شركت تجارتى بازرگانان لندن در هند شرقى منضم به فرمانفرما گرديد .

--> ( 1 ) - كتاب ده هزار ميل بصفحهء 288 مراجعه شود ( مؤلف )