دادند و چيزى نمانده بود كه سيل حملهء مغول اروپا را نيز فرابگيرد ، ليكن مرگ اوكتاى و مناطق كوهستانى اروپاى مركزى و بعد مسافت و دورى آن ، از توسعهء اين سيل مهيب بدين حدود جلوگيرى كرده و تمدن آن را كه در حال نمو و رشد بود از خطر نجات داد . ولى از طرف ديگر آسياى مركزى و ايران . و حتى قسمتى از روسيه چنان پايمال خرابيهاى مغول گرديد كه هنوز اثرات آن پس از هفت قرن باقى و پديدار است و تا اين اواخر در بعضى از كليساهاى اروپاى شرقى در پايان دعا از خداوند مسئلت ميكردند كه آنها را از شر حملهء مغولان مصون بدارد . د . اوسون « 1 » اينموضوع را خلاصه كرده و چنين ميگويد : « حملهء مغول نقشهء آسيا را به كلى عوض كرد ، بعضى سلسله‌ها منقرض ، امپراطوريهاى قديم محو ، اقوام و ملل تاريخى نابود و برخى مستهلك شدند و رويهمرفته هركجا پاى مغولها رسيد جز ويرانه و استخوان كشتگان چيزى باقى نماند . اين قوم خونخوار با طرزى وحشيانه و با كمال خونسردى زن ، مرد ، بچه و پير و برنا همه را از دم شمشير ميگذرانيدند . آنها شهرها را آتش ميزدند . خرمن‌ها را ميسوختند و شهرهاى آباد را به بيابانهاى بىآب و علف مبدل ميساختند ، ولى با اينهمه هرگز با حس كينه‌جوئى و انتقام آلوده نبودند و حتى اسامى بعضى از اقوام را كه نابود ساختند نميدانستند . اصل و تبار مغولها در فصل بيست و نهم اشاره شد كه هونها در سال دويست قبل از ميلاد با طائفه ايوچى جنگيده و آنانرا به طرف مغرب راندند و بطوريكه از بهترين مآخذ مستفاد مىشود مغولان از نسل هونها هستند و اويغورها از دودمان ايوچى ، ليكن اين بيان مأخوذ از تاريخ قديم است و براى شناسائى اين « تازيانهء جديد خدا » بهتر آنست كه به نويسندگان معاصر رجوع كنيم . مغولها يا باصطلاح عموم تاتارها « 2 » بواسطهء نويسندگان چينى بسه دسته به ترتيب

--> ( 1 ) - D'Ohsson ( 2 ) - استعمال صحيح اين كلمه تاتا نام قديم مغولهاست ولى صداى آن شباهت تامى به تارتاروس دارد كه اشخاصى مانند ماتيوپاريس ، فردريك دوم ، اينوسنت چهارم و سن‌لوى آن را به كار برده‌اند و فردريك دوم نامهء خود را خطاب به هانرى سوم پادشاه انگليس بدين عبارت « ad sua Tartara Tartari detrudentur » خاتمه داده است . بالنتيجه كلمهء تارتار عموما اختيار شده است . مغولها نامشان را از مونغ بمعنى جسور و بىباك گرفته‌اند . نويسندگان اسلام بجاى منغول « مغول » استعمال ميكنند كه اغلب بسلسلهء بزرگى كه در هند تاسيس يافت اطلاق مىشود . ( مؤلف )