و خوزستان در مغرب و بلوچستان در مشرق نيز وصول بآنكشور آسان نيست و درواقع كمتر مملكتى است كه به اين اندازه از جاهاى ديگر دنيا منفرد و جدا باشد و بعلاوه طبيعت به اين اندازه قناعت نكرده بوسيلهء بيابان لوت كليهء آن را هم به قطعات منفصله منقسم نموده و ارتباط ولايات را باهم مشكل ساخته است و ظاهرا اسهل طرق ايران از طرف شمال غربى است كه از انجانب چنان كه مذكور داشتيم راههاى بزرگ تجارتى طرابوزان و تفليس در تبريز اتصال مىيابند ، راه جنوب شرقى نيز باز است و تا هرات اشكالات طبيعى ندارد و در تمام طول اين خط بدون اينكه يك ميل راه ساخته شده باشد با كالسكه ميتوان به خوبى عبور نمود . راههاى ايران هنوز به حالت طبيعى باقى و در آنجا راهساز منحصر به قاطر است و بقول هگارت « 1 » نظر بترقيات عظيمه‌اى كه در جاهاى ديگر از اين حيث واقع شده از قدر و قيمت آنها خيلى كاسته است و درواقع براى همت ايرانيها ننگ است كه هنوز مال التجاره را بر پشت شتر و قاطر و الاغ حمل ميكنند و عرابه را كه زياده از دو هزار سال قبل به كار بوده تازه اين اوقات دائر سازند و در شوارع مهمه بدل شتر و قاطر و الاغ قرار دهند « 2 » . گل و گياه در فلات ايران همه‌جا سبزه و درخت قليل و نحيف است و كم محلى است كه درخت در آن به آزادى نمو كند ، جز در جاهائى كه انسان آبيارى مىكند و به اين سبب سبزه و حياتى ايجاد مينمايد ، بطور كلى منظر اراضى آن كشور صحرا و بيابانست . چمن ندارد مگر در بعضى جاهاى مردابى . در هيچ نقطه زمين مستور در بوته‌زار نيست و خشكى غلبه دارد . ايام معدودى در بهار

--> ( 1 ) - « شرق نزديكتر » صفحهء 216 « مؤلف » ( 2 ) - غرض مصنف در اينجا توهين نيست زيرا كه سابقا وسيلهء حمل‌ونقل كالا و مسافرين كشور قاطر و الاغ و ساير حيوانات باركش بودند ولى اخيرا در سلطنت رضا شاه پهلوى و با مراقبت و جديت ايشان تغييرات عظيمه‌اى در اين قسمت روى داده و امروزه ايران با وضع حيرت‌انگيز و سرعت تامى در امر ساختمان طرق و احداث راههاى متعدد پيشرفت نموده است . اولا كه آن راه‌آهن‌هاى زيادى دارد كه مهمتر از همه راه‌آهن سرتاسرى كشور است كه 1394 كيلومتر طول دارد . اين راه از بندر شاه واقع در شمال شروع شده به بندر شاهپور واقع در جنوب منتهى ميگردد . درنتيجه دو درياى بزرگ جنوبى و شمالى كشور را بهم مربوط و متصل ميسازد و آن غير از رشتهء اصلى رشته‌هاى فرعى بسيار دارد و ديگر جاده‌هاى شوسهء زيادى است كه بالنتيجه در همه‌جاى كشور ميتوان امروز با كمال راحت سفر نمود . بعلاوه وسائط نقليه سنگين و كاميونهاى بزرگ حامل كالاى تجارتى در كليهء خطوط حتى راه سابق الذكر بين بوشهر و شيراز به آسانى عبورومرور مينمايند . « مترجم »