يزدگرد دوم و لشكر كشى او بر ضد روم و هياطله جانشين بهرام گور پسرش يزدگرد دوم بود كه در 440 ميلادى بتخت نشست ، او بعد از جلوس ، ظاهرا بواسطهء بعضى تجاوزات مأمورين سرحدى روم باندولت اعلان جنگ داد . تئودوسيوس « 1 » امپراطور فوق العاده مايل بكناره‌گيرى از جنگ بوده و نماينده‌اش در دربار ايران موفق شده قراردادى بست كه بموجب آن هيچيك از دولتين در نزديكى مرز مشترك دژ يا استحكاماتى بنا نكنند و شرايط ديگرى نيز بوده كه از جمله يكى اينكه دولت روم مبلغى سالانه بدولت ايران تأديه كند و دولت اخير در مقابل در دربند قفقازيه ، نقطه‌اى كه برآمدگيهاى كوه قفقاز بدرياى خزر كشيده شده است پادكان قوى نگاهدارد . يزدگرد بعد از اين بمرزهاى شرقى خود متوجه شده و از 443 تا 451 ميلادى جنگ‌هائى با هياطله كرده كه در ظرف اينمدت ظاهرا دو مرتبه هم از آنها شكست خورده است . شكنجه و عذاب اهالى ارمنستان و بين النهرين بامر يزدگرد مؤبدان چنان كه انتظار ميرفت پيوسته اصرار ميورزيدند كه بايد ارمنستان از ديانت مسيح صرفنظر نموده بكيش قديمى خود برگردد . در اين جاى ترديد نيست كه براى مصالح مملكت هم اين امر كه يك كشور كوهستانى نسبت بروم مسيحى لاينقطع به نظر مودت و دوستى نگاه كند مضر و زيان‌بخش بود و لذا اينطور تصميم گرفته شد كه ارمنستان را از راه سلم و آشتى و مهر و محبت به طرف ايران جلب و دوست صميمى وى نمايند ، براى اجراى اينمنظور مهرنرسى وزير يزدگرد با اختيارات و دستورات مخصوص بدانجا فرستاده شد ولى او بطور كلى در مأموريتى كه داشت بهره‌مندى نيافت ، پس از آن نيرو به كار برده شد و ارمنستان در آخر كار به دو دستهء مخالف منحل گرديد و نتيجه اين شد كه پس از چندين سال نزاع و جنگ در 455 يا 456 دستهء مسيحى مغلوب و خليفه يوسف شهيد شد و بقيهء جنگىهاى مسيحى از ارمنستان بروم فرار كردند . شكنجه و عذاب مسيحيان شيوع يافته و تا بين النهرين دامنهء آن امتداد پيدا نمود . ما

--> ( 1 ) - Theodosius .